Experimenteren met de komende Omgevingswet

Tegelijk met het wetgevingstraject wordt in Nederland al geëxperimenteerd met de Omgevingswet. Gemeente Breda maakt een omgevingsplan en laat stakeholders hierin participeren. Saxion Hogeschool onderzoekt concrete pilots die zijn ingebracht door overheden.

Eefje Remijn, planologisch jurist bij gemeente Breda
Eefje Remijn, planologisch jurist bij gemeente Breda

Regels bundelen

‘Experimenteren met de Omgevingswet kan ik elke gemeente aanraden’ zegt Eefje Remijn, planologisch jurist bij gemeente Breda. ‘Met de ervaringen die je nu opdoet, doe je straks je voordeel als de Omgevingswet er echt is. Wij hebben intern gezegd: er breekt een nieuw tijdperk aan waar we ons op willen voorbereiden. Het experiment geeft ons daar de ruimte voor.’

Dat experiment is een omgevingsplan voor Breda Zuidwest, een dichtbevolkt gebied dat bestaat uit 4 wijken waarvoor de bestemmingsplannen geactualiseerd moesten worden. Het omgevingsplan dat in de maak is, wijkt volgens Remijn echter wezenlijk af van een traditioneel bestemmingsplan. ‘De afdeling Openbare Ruimte was nooit bij de bestemmingsplannen betrokken, maar doet nu wel mee aan de voorkant. Daarnaast worden er nieuwe thema’s in het omgevingsplan opgenomen, zoals bodem en ondergrond, klimaatadaptatie, gezondheid en erfgoed. Ook onderdelen uit de Algemene Plaatselijke Verordening nemen we op. Dat alles betekent dat er veel meer collega’s aan het plan werken. Nieuw is ook dat we regels bundelen in het omgevingsplan. Het moet voor burgers straks duidelijk zijn welke regels er op een bepaalde plek gelden, zodat zij niet meer in verschillende plannen en verordeningen hoeven te kijken.’

Stakeholders

In de geest van de Omgevingswet laat gemeente Breda inwoners, bedrijven en verenigingen participeren in de ontwikkeling van het plan. Remijn: ‘Breda Zuidwest is een ideaal gebied om hiermee te experimenteren. Het gebied hoeft niet nieuw ontwikkeld te worden, maar er zijn genoeg thema’s waar de burger over mee kan denken.’

Voor de participatiebijeenkomsten zijn volgens Remijn in totaal 25 stakeholders in het plangebied uitgenodigd. Niet alleen de “usual suspects” als de wijkraden, maar ook vertegenwoordigers van de GGD, Waterschap Brabantse Delta, Staatsbosbeheer en Vluchtelingenwerk. Daarnaast deden individuele wijkbewoners, een basisschooldirecteur en jongeren mee. In 4 werkateliers hebben de stakeholders de bouwstenen voor het nieuwe omgevingsplan vastgesteld. Op basis hiervan is een verkenningsdocument gemaakt. Via een gezamenlijk ontworpen website kunnen (ook andere) stakeholders online hun mening over het omgevingsplan geven. Remijn: ‘Ook deze aanpak is wezenlijk anders dan die van een bestemmingplan. Het wordt spannend wat voor reacties er online binnenkomen. Als het goed bevalt, kunnen we wellicht burgers continue de gelegenheid te geven om online te reageren op hun leefomgeving.’

Alvast wennen

Behalve aan een omgevingsplan, wordt er intern bij gemeente Breda inmiddels ook gewerkt aan de implementatie van de Omgevingswet. Al gaat het volgens Remijn nog vooral om het “creëren van bewustwording”. ‘Er is een projectleider aangesteld en op bestuurlijk niveau is er meer aandacht voor de nieuwe wet. Bovendien hebben wij het afgelopen jaar enkele bijeenkomsten gehad om iedereen binnen de organisatie nog maar eens te herinneren aan de komst van de Omgevingswet. Ambtenaren stellen tijdens zulke bijeenkomsten al snel de vraag: wat betekent dit voor mijn werk? Maar die vraag is nog niet te beantwoorden, omdat de inhoud van de Algemene Maatregelen van Bestuur nog bekend gemaakt worden. Bovendien moeten wij als gemeente nog bepalen in hoeverre wij onszelf anders willen organiseren. Hoe wij ons precies moeten voorbereiden op de nieuwe wet, weten we nog niet.’

Duidelijk is wel dat er door de komst van de Omgevingswet intern breder moet worden samengewerkt. Remijn: ‘We hebben met collega’s van verschillende afdelingen al gekeken of bijvoorbeeld onze Duurzaamheidsvisie wel ‘Omgevingswetproof’ is. En natuurlijk helpt ook het maken van een eerste omgevingsplan ons om te wennen aan een andere manier van werken.’

Het omgevingsplan Breda Zuidwest moet begin 2017 klaar zijn. Dit jaar start de gemeente nog met een tweede omgevingsplan, dit keer voor een bedrijventerrein. Voor volgend jaar staan volgens Remijn 2 omgevingsplannen op de planning.

Omgevingswet Routeplanner

Het programma Aan de slag met de Omgevingswet heeft een digitale routeplanner ontwikkeld om gemeenten, provincies, waterschappen en het rijk te helpen bij het implementeren van de Omgevingswet. De routeplanner geeft inzicht in de stappen die overheden kunnen zetten in hun voorbereiding op de nieuwe wet. De routeplanner wordt samen met gebruikers doorontwikkeld. Opmerkingen en aanvullingen kunnen gebruikers via de site doorgeven.

John van den Hof, lector Gebiedsontwikkeling & Recht aan Saxion Hogeschool
John van den Hof, lector Gebiedsontwikkeling & Recht aan Saxion Hogeschool

Living Labs

Ook in Oost-Nederland wordt alvast geoefend met de Omgevingswet. In Living Labs laat Saxion Hogeschool provincies, gemeenten, waterschappen  en bedrijven concrete pilots inbrengen. Het gaat nu nog om 2 Living Labs met een beperkt aantal deelnemers en studenten, maar het is de bedoeling dat het aantal pilots de komende tijd groeit.

Volgens John van den Hof, lector Gebiedsontwikkeling & Recht aan Saxion Hogeschool is het logisch dat hoger onderwijsinstellingen meedoen aan experimenten met de Omgevingswet. ‘Het is cruciaal dat studenten nu al praktijkervaring opdoen. Zij zijn straks de young professionals die met de Omgevingswet moeten werken en moeten beschikken over de juiste competenties die toegespitst zijn op de moderne overheid. Als kennisinstelling kunnen wij bovendien van toegevoegde waarde zijn voor de implementatie van de wet. Als gemeenten bijvoorbeeld alvast willen experimenteren met de nieuwe instrumenten kunnen wij dat goed ondersteunen met praktijkgericht onderzoek en de inzet van studenten in de vorm van stages en afstudeeronderzoeken. De kennis die wij als hogeschool opdoen, gebruiken wij ook weer in de onderwijsprogramma’s.’

Veilingsysteem

In een van de pilots onderzoekt Saxion Hogeschool een veilingsysteem voor vrijkomende agrarische bebouwing. In Oost-Nederland komen veel schuren leeg te staan, vanwege schaalvergroting of omdat boeren hun bedrijf beëindigen. De gebouwen zijn vaak niet geschikt voor een nieuwe functie, terwijl daar in het landelijk gebied juist wel behoefte aan is. Een veilingsysteem is een aantrekkelijk alternatief voor bestaande regelingen als rood-voor rood, vindt Van den Hof. Die werken volgens hem teveel “een-op-een”. ‘Wie wil bouwen moet zelf op zoek gaan naar beschikbare vierkante meters die rijp zijn voor sloop. Dat blijkt in de praktijk niet goed te werken. De plattelandsgemeenten die deelnemen aan het Living Lab zijn met elkaar een pilot gestart om een veilingsysteem op te zetten. Je kunt sloopmeters te koop aanbieden bij de veilingmeester en elders kunnen deze dan via de veiling worden gekocht als recht om te bouwen. De huidige regelgeving sluit nu niet goed aan op de behoefte, maar er is maatschappelijk gezien wel een sterke vraag naar.’

Een veilingsysteem waarbij de overheid zich terugtrekt en de markt het werk doet, past in de geest van de Omgevingswet, stelt Van den Hof. ‘Laat het initiatief bij de samenleving. Dat is gunstiger voor alle betrokken partijen. Het levert een efficiënt systeem op van vraag en aanbod en bovendien zijn de investeringen beperkt. De overheid hoeft geen sloopfonds op te richten en aanvragen te toetsen. De praktijk zal moeten uitwijzen of een veilingsysteem zichzelf kan bedruipen.’

Aan de slag met de Omgevingswet  - afbeelding 1 van 7
Werkateliers met stakeholders (vertegenwoordigers van wijkraden, de GGD, Waterschap Brabantse Delta, Staatsbosbeheer en Vluchtelingenwerk, een basisschooldirecteur en individuele wijkbewoners en jongeren) waarin de bouwstenen voor het nieuwe omgevingsplan zijn vastgesteld. - afbeelding 1 van 7
Aan de slag met de Omgevingswet  - afbeelding 2 van 7
Werkateliers met stakeholders (vertegenwoordigers van wijkraden, de GGD, Waterschap Brabantse Delta, Staatsbosbeheer en Vluchtelingenwerk, een basisschooldirecteur en individuele wijkbewoners en jongeren) waarin de bouwstenen voor het nieuwe omgevingsplan zijn vastgesteld. - afbeelding 2 van 7
Aan de slag met de Omgevingswet - afbeelding 3 van 7
Werkateliers met stakeholders (vertegenwoordigers van wijkraden, de GGD, Waterschap Brabantse Delta, Staatsbosbeheer en Vluchtelingenwerk, een basisschooldirecteur en individuele wijkbewoners en jongeren) waarin de bouwstenen voor het nieuwe omgevingsplan zijn vastgesteld. - afbeelding 3 van 7
Aan de slag met de Omgevingswet - afbeelding 4 van 7
Werkateliers met stakeholders (vertegenwoordigers van wijkraden, de GGD, Waterschap Brabantse Delta, Staatsbosbeheer en Vluchtelingenwerk, een basisschooldirecteur en individuele wijkbewoners en jongeren) waarin de bouwstenen voor het nieuwe omgevingsplan zijn vastgesteld. - afbeelding 4 van 7
Aan de slag met de Omgevingswet - afbeelding 5 van 7
Werkateliers met stakeholders (vertegenwoordigers van wijkraden, de GGD, Waterschap Brabantse Delta, Staatsbosbeheer en Vluchtelingenwerk, een basisschooldirecteur en individuele wijkbewoners en jongeren) waarin de bouwstenen voor het nieuwe omgevingsplan zijn vastgesteld. - afbeelding 5 van 7
Aan de slag met de Omgevingswet - afbeelding 6 van 7
Werkateliers met stakeholders (vertegenwoordigers van wijkraden, de GGD, Waterschap Brabantse Delta, Staatsbosbeheer en Vluchtelingenwerk, een basisschooldirecteur en individuele wijkbewoners en jongeren) waarin de bouwstenen voor het nieuwe omgevingsplan zijn vastgesteld. - afbeelding 6 van 7
Aan de slag met de Omgevingswet - afbeelding 7 van 7
Werkateliers met stakeholders (vertegenwoordigers van wijkraden, de GGD, Waterschap Brabantse Delta, Staatsbosbeheer en Vluchtelingenwerk, een basisschooldirecteur en individuele wijkbewoners en jongeren) waarin de bouwstenen voor het nieuwe omgevingsplan zijn vastgesteld. - afbeelding 7 van 7