Online instrument om koers te bepalen


Om gemeenten, provincies en waterschappen te helpen bij de implementatie van de Omgevingswet staat sinds medio dit jaar een digitale routeplanner online. Het gaat om een ‘levend document’ dat continue wordt aangepast aan de wensen en ambities van de overheden. ‘Het ideaal is een webbased instrument waarmee overheden hun eigen route kunnen plannen.’

Het is een vraag die vele gemeenten, provincies en waterschappen zichzelf stellen als het gaat om de invoering van de Omgevingswet: waar beginnen we? Om te voorkomen dat overal in Nederland het wiel opnieuw wordt uitgevonden, hebben het Rijk, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, het Interprovinciaal Overleg en de Unie van Waterschappen in juni 2015 afgesproken om gezamenlijk op te trekken bij de implementatie van deze wet.

Een belangrijk resultaat van dit bestuursakkoord is het programma ‘Aan de slag met de Omgevingswet’. Dit programma ondersteunt overheden via het Digitale Stelsel Omgevingswet, invoeringsondersteuning en een gezamenlijk informatiepunt. Sinds medio van dit jaar heeft Aan de slag met de Omgevingswet het eerste hulpmiddel online gezet: een digitale routeplanner. Die geeft een overzicht van de mijlpalen in de implementatie, de gebeurtenissen die hierop van invloed zijn en een toelichting op de te nemen stappen. Voor gemeenten en waterschappen staan inmiddels routeplanners online. Een versie voor provincies verschijnt later dit jaar.

Gerda de Bruijn
Gerda de Bruijn, adviseur Aan de slag met de Omgevingswet

Niet in beton gegoten

Een van de uitgangspunten van Aan de slag met de Omgevingswet is dat er vraaggericht en in nauwe samenwerking met overheden wordt gewerkt. Gemeenten, provincies en waterschappen zijn dan ook betrokken bij de ontwikkeling van de routeplanner. Uit een eerste verkenning het afgelopen voorjaar bleek dat zij vooral behoefte hadden aan een “richtinggevende planning”. ‘De routeplanner moest houvast bieden, maar moest ook weer niet in beton gegoten zijn’ zegt Gerda de Bruijn, adviseur bij Aan de slag met de Omgevingswet.

'Het prettige aan de routeplanner is dat je alles in één oogopslag kunt checken’

Min of meer dezelfde uitkomst hadden ook de try-out sessies waarin 6 gemeenten met de versie 0.0 van de routeplanner konden werken. De Bruijn: ‘Daar werd gezegd: “Fijn dat er een overzicht is, maar het voorgestelde proces is wel heel lineair”. Het lijkt alsof je logische stappen moet nemen om perfect voorbereid te zijn op de Omgevingswet. Maar de invoering van de wet zal overal weer anders zijn, ook omdat elke gemeente haar eigen veranderambitie heeft.’

Feedback gevraagd

De routeplanner is een levend document dat gezamenlijk wordt ontworpen met gemeenten, provincies en waterschappen. ‘Laat mensen vooral feedback geven’ zegt Gerda de Bruijn, adviseur bij het programma Aan de slag met de Omgevingswet. ‘De routeplanner heeft een knop waarmee je commentaar kunt geven op het instrument. Dat kan een typefout zijn, maar ook je eigen projecten en ideeën over de invoering van de Omgevingswet.’

Wouter Wubben
Wouter Wubben, programmamanager Omgevingswet gemeente Westland

In één oogopslag

Wouter Wubben, programmamanager Omgevingswet bij gemeente Westland en deelnemer aan de try-outs, heeft inmiddels al gewerkt met de routeplanner. De online tool was volgens hem een handig hulpmiddel toen hij voor zijn gemeente het plan van aanpak schreef voor de invoering van de Omgevingswet. ‘De routeplanner laat niet alleen zien welke stappen je kunt nemen, maar ook welke politieke gebeurtenissen op stapel staan, zoals de gemeenteraadsverkiezingen. In de periode ervoor en erna nemen de gemeenteraad en het college van B&W bijvoorbeeld minder besluiten, omdat zij niet over hun graf heen willen regeren of druk aan de slag zijn om een collegewerkprogramma op te stellen. Daar moet je dus in je planning rekening mee houden. Zo is er een veelheid aan zaken die van invloed zijn op de implementatie van de Omgevingswet. Het prettige aan de routeplanner is dat je alles in één oogopslag kunt checken.’

Toch is Wubben het ook eens met de feedback die tijdens de try-outs werd gegeven. ‘Het lijkt nu nog alsof het schema in de routeplanner dé manier is om de Omgevingswet te implementeren. Dat je in 2016 een plan van aanpak móét hebben gemaakt. Maar de routeplanner is geen wetmatigheid, het is alleen maar een handvat op basis waarvan een gemeente haar eigen koers moet bepalen.’

Volgens De Bruijn is daarom afgesproken dat de routeplanner een levend document is dat steeds zal veranderen totdat de Omgevingswet in 2019 van kracht wordt. ‘Er zijn voldoende verbeterpunten, maar het was ook niet onze intentie om in één keer een sluitende waarheid te verkondigen. Het mooie is dat de routeplanner gemeenten, provincies en waterschappen nu al aan het denken zet. Wat is onze ambitie? Hoe willen wij het veranderproces ingaan en wat is daarvoor nodig? In de toekomst moet het mogelijk zijn om de routeplanner aan te passen aan de ambities en de individuele veranderprogramma’s die de decentrale overheden willen volgen. Het ideaal is uiteindelijk een webbased instrument waarmee je je eigen route kan plannen.’

Expertise en geld beschikbaar voor initiatieven

Het programma Aan de slag met de Omgevingswet heeft onlangs een ondersteuningsregeling gepresenteerd voor overheden die praktijkervaring willen opdoen met de Omgevingswet. De regeling Samen aan de slag ondersteunt initiatieven en wil de opgedane kennis breed delen. Wie aan de voorwaarden voldoet, kan voor zijn initiatief hulp krijgen van experts. Daarnaast is er (maximaal) €10.000,- beschikbaar per coalitie van meerdere overheden en bedrijven en/of onderwijsinstellingen die praktijkervaring willen opdoen.

Werkbaar en hanteerbaar

Omdat het een levend document is, zal de inhoud van de routeplanner in de loop der tijd dus sterk veranderen. Niet meer dan logisch, vindt Wubben. ‘De routeplanner is nu nog heel erg gericht op het nemen van stappen. Ik kan me voorstellen dat eind volgend jaar niemand meer naar de huidige inhoud van de routeplanner kijkt, omdat overheden dan de te nemen stappen al hebben vastgelegd in een plan van aanpak, een startnotitie en een programmaplan. Dan is het zaak om een verdiepingsslag te maken en op andere onderdelen van de implementatie ondersteuning te bieden, bijvoorbeeld de cultuurverandering die de Omgevingswet met zich meebrengt. Het lijkt me bovendien nuttig als je de best practices van andere overheden kunt bekijken.'

Een aanbeveling voor de toekomst is volgens Wubben dat de routeplanner werkbaar en hanteerbaar blijft. ‘Naast aanvullingen moet er ook voortdurend worden gekeken wat er geschrapt kan worden.’ Volgens De Bruijn is dat ook de bedoeling. ‘Niet alle informatie hoeft in de routeplanner te staan. Het Informatiepunt Omgevingswet start 5 oktober 2016 en is geschikt voor gedetailleerde informatie en achtergrondinformatie. De routeplanner zal laten zien waar je deze kunt vinden.’

Wubben blijft graag betrokken bij de ontwikkeling van de routeplanner. ‘Wij komen daar als gemeente informatie brengen, maar ook halen. Door met elkaar over de routeplanner en Omgevingswet te praten, geef je bovendien duiding aan de materie. Ik ben het implementatieproces van de wet in elk geval beter gaan snappen door er met anderen over te praten.'