Steun voor koplopers, focus op achterblijvers


Controle op energiebesparing bij bedrijven krijgt de komende tijd de hoogste prioriteit. Toezichthouders moeten handhaven op een ‘vergeten’ milieuregel: bedrijven zijn verplicht om energiebesparende maatregelen te nemen die zich binnen 5 jaar terugverdienen. Gelderland kiest voor een slimme combinatie van verleiden en verplichten. Door het ondersteunen van de koplopers, kan de handhaving worden gericht op de achterblijvers.

Het SER Energieakkoord leidde in 2013 tot meer aandacht voor energiebesparing bij bedrijven. Door de Klimaatconferentie in Parijs een jaar geleden en de Nationale Klimaattop van afgelopen oktober is het onderwerp nog hoger op de agenda komen te staan. Nederland moet alle zeilen bijzetten om de gemaakte afspraken in Parijs te halen. Het SER Energieakkoord is aangescherpt en tijdens de Nationale Klimaattop hebben overheid en bedrijfsleven nieuwe energieafspraken gemaakt. De controle op energiebesparing bij bedrijven krijgt bovendien de komende tijd de hoogste prioriteit. Staatsecretaris Sharon Dijksma van het ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM) deed in mei van dit jaar boter bij de vis: ze kondigde aan dat er 20 extra energie-inspecteurs bij bedrijven langs zullen gaan.

Filterinstrument Erkende Maatregelen

Gemeenten en omgevingsdiensten kunnen bij het controleren op energiebesparing bij bedrijven gebruikmaken van het filterinstrument erkende maatregelen. Dit is een hulpmiddel voor het toezicht op het naleven van de energiebesparingseis zoals in het Activiteitenbesluit is opgenomen.

Erkende maatregelen

Daarnaast zijn het natuurlijk vooral de toezichthouders bij gemeenten, provincies en hun omgevingsdiensten die werk moeten maken van de controle op energiebesparing bij bedrijven. Zij moeten een ‘vergeten’ milieuregel handhaven: bedrijven zijn verplicht om energiebesparende maatregelen te nemen die zich binnen 5 jaar terugverdienen. Om ondernemers en toezichthouders hierin te ondersteunen is in december 2015 de systematiek van erkende maatregelen in het leven geroepen. Inmiddels gelden er voor 12 bedrijfstakken duidelijke erkende maatregelen die een terugverdientijd hebben van 5 jaar of minder.

De erkende maatregelen bieden houvast voor toezichthouders, vindt Hansjurgen Heinen, Energieadviseur bij Omgevingsdienst Veluwe IJssel. ‘De systematiek past goed bij de manier van werken van een toezichthouder: controleren op regels en geen eindeloze discussies aangaan over terugverdientijden. De erkende maatregelen zorgen voor duidelijkheid. Wie deze maatregelen neemt, voldoet aan de Wet milieubeheer. Toezichthouders hebben hiermee ook nog eens een heel positief instrument in handen. Er zijn veel milieuregels, maar er is maar één regel die zegt dat er na 5 jaar geld verdiend moet worden.’

‘Er zijn veel milieuregels, maar er is maar één regel die zegt dat er na 5 jaar geld verdiend moet worden.’

Gelders Energieakkoord

Handhaving is maar één kant van het verhaal. Naast de stok is er ook de wortel. In het SER Energieakkoord is afgesproken dat de decentrale overheden worden ondersteund in het handhaven én stimuleren van energiebesparing bij bedrijven. IenM stelt hiervoor €3 miljoen beschikbaar. Het geld komt via het Ondersteuningsprogramma Energie van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) terecht bij de decentrale overheden.

In de provincie Gelderland worden ‘stok en wortel’ de komende 5 jaar gecombineerd. Het doel is ambitieus: de 25.000 Gelderse bedrijven die moeten voldoen aan de Wet milieubeheer verbruiken in 2020 3,75 petajoule minder energie. Een plan van handhaven en stimuleren maakt onderdeel uit van het Gelders Energieakkoord dat in maart 2015 werd ondertekend door onder meer provincie, gemeenten, omgevingsdiensten, waterschappen en de koepels van het bedrijfsleven.

Opname in register

Het betreffende plan ‘Stimuleren Energiebesparing bij bedrijven’ is een initiatief van de Gelderse Omgevingsdiensten in samenwerking met VNO-NCW. Ruim €300.000,- aan subsidie van de VNG wordt gestoken in ‘stimuleringstrajecten’ die bedrijven moeten verleiden om de erkende maatregelen te nemen. Instrumenten hiervoor worden de komende tijd ontwikkeld. Ondertussen zijn al diverse pilots gestart, zoals de ‘MKB Energy Check Up’, een internettool die een ondernemer inzicht geeft in zijn energieverbruik in vergelijking met soortgelijke bedrijven. Hij ziet welke erkende maatregelen hij kan nemen en kan daarna direct contact leggen met een lokale installateur om de maatregelen ook daadwerkelijk door te voeren. Het laagdrempelige systeem moet investeringen in het lokale bedrijfsleven op gang helpen. Daarnaast wordt de Gelderse ondernemer een ‘MKB Energieabonnement’ aangeboden, een financieel instrument waarmee hij zijn investeringen in energiebesparing kan financieren uit de besparing op zijn energierekening.

Uniek aan de ‘Gelderse Aanpak’ is de directe koppeling tussen stimulering en handhaving, aldus Heinen, namens de Gelderse Omgevingsdiensten betrokken bij de ontwikkeling van het stimuleringsplan. ‘Sleutel tot succes is de informatieoverdracht. Bedrijven die investeren in energiebesparing en hierdoor voldoen aan de Wet milieubeheer, worden opgenomen in een onafhankelijk register. Omgevingsdiensten kunnen dit raadplegen en weten zo welke bedrijven actief bezig zijn met energiebesparing. Met deze informatie kunnen zij focus aanbrengen in de handhaving en zich volledig richten op de achterblijvers.’

Gerichte controles

Het effect van de aanpak is volgens Heinen dat niet alle 25.000 bedrijven gecontroleerd hoeven te worden. ‘Wij schatten dat zo’n 20 procent van de bedrijven tot de achterblijvers behoort. Als alle 7 omgevingsdiensten in Gelderland 150 controles doen, hebben wij na 5 jaar onze doelgroep bezocht. Overigens wordt nog wel steekproefsgewijs gecontroleerd of de bedrijven in het register daadwerkelijk de erkende maatregelen hebben genomen.’

Voordat het register is gevuld zal de handhaving in Gelderland volgens Heinen vooral gericht zijn op de branches waar de meeste energie te besparen is: kantoorgebouwen, scholen, zwembaden en sauna’s.

Media-aandacht voor handhaving

Dat controle op energiebesparing hoog op de agenda staat, blijkt ook uit de media-aandacht. Nieuwsuur meldde al dat de vrijblijvendheid in het nemen van klimaatmaatregelen voor bedrijven voorbij is. Op nrc.nl werd geconcludeerd dat toezicht op energiebesparing een sterk positief effect heeft.