Help actief mee. Voor jezelf en voor je organisatie

Bij de implementatie van de Omgevingswet werken overheden nauw met elkaar samen. Dat geldt ook voor Aan de slag met de Omgevingswet, het programma dat hen hierin ondersteunt. 'Wie mee wil doen, roep ik op om zich aan te melden', aldus programmadirecteur Ineke van der Hee. 'Wij werken graag samen met ambtenaren die met 2 benen in de praktijk staan.'

Ineke van der Hee, programmadirecteur Aan de slag met de Omgevingswet

De eerste keer dat Ineke van der Hee over de Omgevingswet hoorde, was in 2013 tijdens een presentatie over de Laan van de Leefomgeving. Ze had meteen door dat zo'n nieuwe wet kansen zou bieden. Van der Hee: 'Informatie toegankelijk voor iedereen en op dezelfde manier gepresenteerd: dat zou de overheid enorm helpen om haar werk slimmer en sneller te doen. Maar eerlijk gezegd dacht ik ook meteen: ik hoop dat het niet alleen een papieren tijger wordt. Zo van: 26 wetten in een nieuw bandje binden en dan denken dat de wereld anders wordt.'

Vier jaar later is Van der Hee programmadirecteur van Aan de slag met de Omgevingswet en is de wet volgens haar allerminst een papieren tijger. Nadat het Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen medio 2015 een bestuursakkoord sloten, "ging de Omgevingswet leven". Van der Hee: 'Het is een wet van heel Nederland geworden. Dat gevoel heb ik echt. De decentrale overheden zeggen zelf ook dat zij nog nooit zo vroeg bij de totstandkoming van een wet zijn betrokken als nu. Bestuurders komen naar me toe en vragen me bijvoorbeeld welke bijdrage zij moeten leveren aan het Digitaal Stelsel Omgevingswet. Nou, er is menig wet in Nederland veranderd waar bestuurders nooit actief over hebben meegedacht.'

Kortcyclisch

Aan de slag met de Omgevingswet is het programma dat overheden ondersteunt bij de invoering van de wet. Ook hier is co-creatie het magische woord. In het bestuursakkoord staat dat de overheden zelf nagaan wat de gevolgen zijn van de invoering van de wet voor hun organisatie en hun manier van werken. In het verlengde hiervan moeten zij ook zelf aangeven aan welke vorm van ondersteuning zij behoefte hebben. Aan de slag met de Omgevingswet wordt "van onderop" gevuld.

Het programma werkt met een meerjarig plan waarin staat dat er tot de inwerkingtreding van de wet zo'n 40 producten worden ontwikkeld. Jaarlijks wordt samen met de overheden bekeken hoe de ondersteuning er inhoudelijk uit moet zien. Het invoeringsprogramma wordt zo vraaggericht en op basis van voortschrijdend inzicht vormgegeven. Slim, vindt Van der Hee. 'De opzet stelt ons in staat om direct wat te doen met de vragen die in het land leven. Om een voorbeeld te geven: aanvankelijk dachten wij dat mensen pas bij het ingaan van de wet veel vragen zouden stellen. Maar het blijkt dat iedereen nu al wil weten hoe de wet in elkaar zit. Daarom hebben we de ontwikkeling van een basisgids naar voren gehaald; die staat vanaf maart online. '

Om sneller feedback te krijgen van de informatiemanagers van alle overheden en de gebruikers van de invoeringsproducten is vorig jaar besloten om het invoeringsprogramma kortcyclisch te ontwikkelen. Deze werkwijze wordt ook gevolgd tijdens zogenaamde hackathons, waarvan het programma er eind oktober 2016 één organiseerde. Van der Hee over de werkwijze: 'Wij laten de overheden veel eerder zien waar we mee bezig zijn. Heel concreet: Elke 2 weken kijken wij met een groep naar de opgeleverde producten. De basisgids hebben wij op deze manier samen met de verschillende overheden ontwikkeld. Ook in het kader van het Digitaal Stelsel Omgevingswet leveren we regelmatig kleine delen op die nog niet live gaan, maar waarmee wij in kleine groepen experimenteren.'

Kerninstrumenten

De invoeringsbegeleiding kent inmiddels vele vormen. In het kader van Aan de slag met de Omgevingswet zijn 15 roadshows, 40 regionale bijeenkomsten en 3 bestuurderstafels georganiseerd. Daarnaast werden voor provincies, gemeenten en waterschappen routeplanners ontwikkeld. Het programma stimuleert overheden om alvast te experimenteren met de Omgevingswet. Zoals met de ondersteuningsregeling Proeftuinen Omgevingswet, waarmee lokale overheden begeleiding krijgen van een expert. Om overheden aan ideeën te helpen hoe zij kunnen experimenteren met participatie in het kader van de Omgevingswet, is er een Inspiratiegids Participatie gemaakt.

Voor 2017 richt de invoeringsondersteuning zich onder meer op de kerninstrumenten. Overheden moeten antwoorden krijgen op vragen als:

  • Hoe zien de Omgevingsvisie, het Omgevingsplan en het Projectbesluit eruit?
  • Wat kunnen overheden hiermee?
  • Welke voorwaarden worden aan het Omgevingsplan gesteld?
  • Hoe zorgen overheden ervoor dat de plannen in het Digitaal Stelstel Omgevingswet gebruikt kunnen worden?

'Door met de overheden in gesprek te gaan, worden de do's en dont's vanzelf helder', aldus Van der Hee. 'Toen we het tijdens een regionale bijeenkomst al eens hadden over het Omgevingsplan, waren er gemeenten die zeiden: leuk, daar ga ik een video van maken. Dat is natuurlijk een goed idee, maar een video is als format moeilijk digitaal uitwisselbaar met andere overheden. Een video wordt dan ook niet opgenomen als standaard in het Digitaal Stelsel Omgevingswet. In 2017 willen wij met elkaar de verwachtingen rond de kerninstrumenten concreet maken.'

Schroom niet

Aan de slag met de Omgevingswet ligt op schema, vindt Van der Hee. Tegelijk is de invoering van de Omgevingswet volgens haar "hard werken". 'Toen ik in 2015 begon als programmadirecteur werd mij regelmatig gezegd dat er nog niemand warm zou lopen voor de Omgevingswet, omdat 2018 nog zo ver weg was. Het jaar van invoering is inmiddels 2019, maar voor mijn gevoel is dat bijna morgen al. Gelukkig hebben in Nederland steeds meer mensen dit besef.'

De ambtenaar in het land die er ook zo over denkt en wil meehelpen aan de implementatie van de wet, moet zich vooral melden, aldus Van der Hee. 'De beste manier is dit kenbaar maken bij de projectleider Omgevingswet binnen de gemeente waar je werkt. Wij willen graag samenwerken met ambtenaren die met 2 benen in de praktijk staan. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten, het Interprovinciaal Overleg en Unie van Waterschappen verzamelen de vragen die er binnen de overheden leven en laten ons ook weten wie er aan de implementatie van de wet willen meewerken. Maar een ambtenaar kan zich ook direct melden op onze eigen site. Ik zou zeggen: schroom niet om je aan te melden. Ga actief meedoen. Daar help je jezelf mee, maar ook je organisatie.'

Het programma Aan de slag met de Omgevingswet moet in 2019 zoveel mogelijk zijn afgerond. De ontwikkeling van het Digitaal Stelsel loopt nog door tot 2024.

Bereikbaar per e-mail en telefoon

Eind vorig jaar is het Informatiepunt geopend waar iedereen per e-mail vragen kan stellen over de Omgevingswet. Naast dit digitale informatiepunt opent Aan de slag met de Omgevingswet eind 2017 een telefonische helpdesk. Volgens Van der Hee "om nog meer mensen te bedienen". 'Sommige ambtenaren zijn toch meer van het bellen dan van het mailen, is mijn indruk.'