Nieuwe hulpmiddelen van het Landelijk Meldpunt Afvalstoffen

Omgevingsdiensten kunnen met behulp van de meldgegevens van het Landelijk Meldpunt Afvalstoffen hun toezicht op (gevaarlijke) afvalstromen verbeteren. De afgelopen tijd zijn hiervoor 3 nieuwe hulpmiddelen geïntroduceerd: de strategische en de tactische quickscan en de voorbereidingsrapportage. Volgens de eerste gebruikers "mooie triggers" en "ideale praatstukken".

Volgens de Wet milieubeheer moeten alle bedrijven die bedrijfs- en gevaarlijke afvalstoffen in ontvangst nemen of afgeven, dit melden. Al sinds 1993 registreert en beheert het Landelijk Meldpunt Afvalstoffen (LMA) alle meldingen. Maar sinds een paar jaar timmert de organisatie nadrukkelijker aan de weg. Het LMA stelt de gegevens niet meer alleen beschikbaar aan overheden, maar ontwikkelt ook instrumenten waarmee de doelgroep veel gerichter kan werken. Informatiegestuurd en risicogericht toezichthouden en handhaven heeft de toekomst, aldus het LMA.

Om die werkwijze te promoten, trekt het LMA samen met omgevingsdiensten op. Dat doen zij door gezamenlijk "op expeditie" te gaan en samen nieuwe hulpmiddelen te ontwikkelen. 'Omgevingsdiensten hebben grote behoefte aan de informatie waarover het LMA beschikt', zegt Remco Schoonenberg, adviseur van het LMA. 'Omgekeerd weten zij als geen ander welke informatie nodig is en hoe wij deze in hapklare brokken beschikbaar moeten stellen. Door de expedities krijgen wij hun behoefte helder.'

'Kijk waar de meeste problemen zitten en zet daar gericht capaciteit op in’

Kwantiteit versus kwaliteit

Vorig jaar hebben zo'n 12 omgevingsdiensten verspreid over Nederland een bijdrage geleverd aan de eerste expedities. Samen hulpmiddelen ontwikkelen is één, de volgende stap is ermee werken. Wat dat betreft is er voor het LMA nog wel wat missiewerk te verrichten. 'De ene omgevingsdienst krijgt meer ruimte om informatiegestuurd te werken dan de andere', zegt LMA-adviseur Tjerk ter Veen diplomatiek. 'Veel omgevingsdiensten krijgen jaarlijks van hun opdrachtgever te horen dat zij een bepaald aantal inrichtingen moeten controleren. Meestal gericht op één of meer specifieke branches.'

Het expeditie-team van het LMA (vlnr.: Remco Schoonenberg, Tjerk ter Veen, Hans Neele en Lesley Wielingen)

Informatiegestuurd en risicogericht toezichthouden en handhaven gaat niet uit van aantallen controles, maar van keuzes. 'Kijk waar de meeste problemen zitten en zet daar gericht capaciteit op in', stelt Schoonenberg. Dat vraagt volgens hem meer onderzoek aan de voorkant, maar resulteert in minder en gerichtere bedrijfsbezoeken. Het LMA levert hiervoor informatie aan op verschillende niveaus: strategisch, tactisch en operationeel. Schoonenberg: 'Onze data laat zien wat de interessante afvalstromen en branches zijn in een werkgebied. Vervolgens zoomen wij in op de keten: wie zijn de belangrijkste spelers en waar zitten de grootste risicos? Op operationeel niveau kijken wij naar de individuele inrichtingen en hun handelingen. Omgevingsdiensten kunnen op basis daarvan hun prioriteiten stellen. De effectiviteit van hun werk gaat daarmee omhoog. Daar is de leefomgeving echt bij gebaat.'

Mooie trigger

Een van de instrumenten die het LMA samen met de omgevingsdiensten heeft ontwikkeld, is de strategische quickscan. Daarin worden de meldgegevens van een omgevingsdienst over meerdere jaren geanalyseerd, bijvoorbeeld de hoeveelheid afval die er in het werkgebied is ontvangen en vrijgekomen. Een strategische quickscan wijst omgevingsdiensten op bijzondere afvalstromen die wellicht aandacht nodig hebben.

Loek van Egmond, adviseur informatievoorziening en -analyse Omgevingsdienst Brabant Noord

Omgevingsdienst Brabant Noord was betrokken bij de ontwikkeling van de strategische quickscan en heeft in september vorig jaar een eerste analyse van het eigen werkgebied gehad. Een mooie trigger, volgens Loek van Egmond, adviseur informatievoorziening en -analyse. 'De strategische quickscan vergelijkt data uit onze regio met die van de andere regio's in Nederland. Zo zien wij waar Brabant Noord afwijkt van het landelijke beeld. Als dat niet verklaarbaar is, kunnen wij daar onze programmering van toezicht en handhaving op aanpassen. Met andere woorden, het is een quickscan; onze informatiespecialisten moeten hier, met hulp van het LMA, op tactisch en operationeel niveau een vervolg aan geven. Welke lokale gebeurtenissen verklaren mogelijk de ontwikkeling van afvalstromen? Welke individuele inrichtingen leveren een bijdrage aan deze ontwikkeling? Komen wij deze bedrijven tegen tijdens regulier toezicht of is wellicht een eerder bezoek noodzakelijk? Wij kunnen zo gerichter toezicht plannen. Bovendien laten wij zo aan onze opdrachtgevers zien dat wij onze taak informatiegestuurd oppakken.'

Gratis trainingen

Medewerkers van omgevingsdiensten kunnen gratis, in-house of aan de Omgevingsacademie, trainingen van het LMA volgen. Daarin leren zij hoe zij gebruik kunnen maken van het meldsysteem van het LMA en hoe kun zij complexe analyses van meldgegevens kunnen uitvoeren. De trainingen worden op meerdere niveaus gegeven.

Een logisch vervolg op de strategische quickscan is de tactische quickscan. Die geeft een omgevingsdienst inzage in de bedrijven die binnen een regio of een branche om aandacht vragen. Het LMA koppelt eigen meldgegevens met het inrichtingenbestand van de omgevingsdienst en laat zo zien welke bedrijven onbekend zijn voor het LMA. Daarnaast worden de opvallende inrichtingen uitgelicht, aldus Ter Veen. 'Het kan voorkomen dat er op een locatie geen gevaarlijk afval meer vrijkomt, terwijl dat voorgaande jaren nog wel volop het geval was. De omgevingsdiensten kunnen zoiets op basis van hun praktijkkennis vaak wel verklaren. Zo niet, dan zou de toezichthouder hier meer aandacht aan moeten besteden.'

Ideaal praatstuk

Op operationeel niveau kunnen de omgevingsdiensten ook een voorbereidingsrapportage laten maken, het derde instrument dat vorig jaar is opgeleverd en dient ter voorbereiding op bedrijfsbezoeken. Het LMA combineert hierin verschillende meldgegevens van individuele inrichtingen: behalve de eigen data, ook die van bijvoorbeeld het Meldpunt bodemkwaliteit. Een omgevingsdienst kan zo op het spoor komen van handelingen die "onder de radar" gebeuren.

Omgevingsdienst Regio Arnhem gebruikt de voorbereidingsrapportages inmiddels regelmatig, onder meer in het project Melden en Registreren. Toezichthouders vergroten met het instrument hun kennis, vindt medewerker handhaving Jan Urbaan. 'In de voorbereidingsrapportages staat informatie over in- en uitgaande afvalstoffen en het meldgedrag, maar ook tips. Bijvoorbeeld waar een toezichthouder op moet letten tijdens het bedrijfsbezoek en welke vragen hij het beste kan stellen. Daar hebben toezichthouders inmiddels zoveel van geleerd dat de vragen over afval steeds meer standaard worden.'

Behalve de toezichthouders worden volgens Urbaan ook de bedrijven wijzer van de voorbereidingsrapportages. 'Je kunt de bedrijven laten zien welke informatie over hun afvalstoffen beschikbaar is, hoe andere organisaties met hun afvalstoffen omgaan en welke verbeteringen mogelijk zijn. Veel bedrijven melden netjes hun afvalstoffen, maar zijn niet altijd op de hoogte van alle regelgeving. Zeker de kleinere bedrijven niet. Die proberen we door zaken inzichtelijk te maken als het ware op te voeden. De voorbereidingsrapportage is daarvoor een ideaal praatstuk.'

Van stichting naar Rijkswaterstaat

Rijkswaterstaat heeft op 1 januari 2017 de taken van de Stichting Landelijk Meldpunt Afvalstoffen (LMA) overgenomen. Daarmee is Rijkswaterstaat de aangewezen landelijke meldinstantie voor het melden van bedrijfs- en gevaarlijke afvalstoffen. De naam LMA is gebleven.