Foto Theo Bos

Betere aansluiting op uitvoeringspraktijk

De kwaliteitscriteria Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving zijn aan een herziening toe. Een stuurgroep van decentrale overheden werkt daarom sinds begin dit jaar aan een update ‘light’. De kwaliteitscriteria, die gelden als maatstaf voor de uitvoering en handhaving van het omgevingsrecht, sluiten eind 2017 weer aan bij de praktijk.

In het voorjaar van 2016 trad de wet Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving (VTH) in werking, die als doel heeft om ingezette verbetering van de kwaliteit van de uitvoering en handhaving van het omgevingsrecht wettelijk te borgen. De decentrale overheden waren nauw betrokken bij de totstandkoming van de wet en de herziening van het VTH-stelsel. Het bottom-up proces is dan ook terug te zien in de wet. Zo is wettelijk bepaald dat de bevoegde gezagen het kwaliteitsniveau van de uitvoering in een verordening moeten vastleggen en dat zij hiervoor gebruik kunnen maken van de kwaliteitscriteria die door gemeenten en provincies zelf zijn ontwikkeld. Hierin staan diverse eisen – ten aanzien van capaciteit, kennis, ervaring en opleidingsniveau – waaraan een uitvoeringsorganisatie minimaal moet voldoen.

Mirjam Hassing, beleidsadviseur vergunningverlening en handhaving bij de gemeente Hengelo

Stok achter de deur

Mirjam Hassing, beleidsadviseur vergunningverlening en handhaving bij de gemeente Hengelo, was vanaf het begin – al in 2009 – betrokken bij het ontwikkelen en implementeren van de kwaliteitscriteria. Volgens haar hebben de kwaliteitscriteria de afgelopen jaren gediend om ‘het gesprek met elkaar te voeren over kwaliteit’. Daarnaast hebben ze geholpen als stok achter de deur. Hassing: ‘Er is in het begin veel te doen geweest over met name de eisen die aan de mensen en de organisaties worden gesteld. Zo van: zijn deze eisen wel nodig en met deze diepgang? Maar uiteindelijk vormden de kwaliteitscriteria een goede basis om de kwaliteit binnen het VTH-werkveld verder vorm te geven. Ook zijn ze in te zetten als referentiekader, bijvoorbeeld om de gewenste omvang van een omgevingsdienst te bepalen. Zouden kwaliteitscriteria er niet zijn geweest, dan waren de uitvoeringsorganisaties blijven freewheelen.’

Alex Casarotto, accountmanager bij de provincie Noord-Brabant

Alex Casarotto, accountmanager bij de provincie Noord-Brabant, is het daarmee eens. ‘Nadenken over de kwaliteit van je organisatie en de uitvoering van taken blijft iets subjectiefs als je geen harde referenties hebt. Door de herziening van het VTH-stelsel hadden de decentrale overheden behoefte aan objectivering. De kwaliteitscriteria hebben hier duidelijk in voorzien en vormen een niet meer weg te denken bouwsteen in het VTH-stelsel.’

Update kwaliteitscriteria

Met de huidige set kwaliteitscriteria – versie 2.1 – wordt al gewerkt sinds 2012. Steeds meer gemeenten, provincies, omgevingsdiensten en adviesbureaus kwamen de afgelopen jaren onvolkomenheden en fouten tegen in de kwaliteitscriteria: verouderde terminologie, achterhaalde opleidingen, criteria die niet meer gelden. Het gevolg: ze sluiten niet meer volledig aan bij de uitvoeringspraktijk.

Omdat de decentrale overheden de kwaliteitscriteria zelf hebben ontwikkeld, is het niet meer dan logisch dat zij ook zelf een update maken. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten en het Interprovinciaal Overleg hebben het beheer van de kwaliteitscriteria op zich genomen en een stuurgroep van decentrale overheden samengesteld. Hassing en Casarotto zijn beiden lid van deze stuurgroep die sinds begin dit jaar werkt aan een update van de kwaliteitscriteria. Ook het ministerie van Infrastructuur en Milieu is hierin vertegenwoordigd.

Werkbaar maken

Volgens Casarotto werkt de stuurgroep aan een update ‘light’, maar wel een die hard nodig is. ‘We halen de kwaliteitscriteria niet helemaal overhoop door nieuwe deskundigheidsgebieden te introduceren of te schrappen. Ons doel is om de set werkbaar te maken voor de praktijk, zodat decentrale overheden weer verder kunnen waar zij vroeger vastliepen, bijvoorbeeld omdat de informatie in de kwaliteitscriteria niet actueel was. Dat probleem wordt met de update weggenomen.’

‘Ons doel is om de kwaliteitscriteria werkbaar te maken voor de praktijk’

De komende maanden zal de geleverde feedback van gemeenten, provincies, omgevingsdiensten en adviesbureaus worden bekeken. De leden van de stuurgroep vragen hun achterban om een kernteam te vormen van mensen uit de praktijk. Zij zullen precies bepalen waar de kwaliteitscriteria niet meer kloppen en hun aanpassingen vervolgens aan de stuurgroep presenteren. Eind 2017 moet de update klaar zijn, zodat er in 2018 met de nieuwe set kwaliteitscriteria gewerkt kan worden.

Waardering voor feedback

De update is volgens Hassing ‘een stukje erkenning’ voor alle mensen die feedback op de kwaliteitscriteria hebben geleverd. ‘Als stuurgroep willen wij iedereen graag laten weten dat wij veel waardering hebben voor alle input die geleverd is. Hierdoor zijn wij in staat om de kwaliteitscriteria te verbeteren.’

Kwaliteit onder de Omgevingswet

Als de update klaar is, zal de stuurgroep zich buigen over de volgende kwestie: welke kwaliteitscriteria moeten gelden onder de Omgevingswet? Het stelsel met omgevingsdiensten, verplichte basistaken en kwaliteitscriteria als maatstaf voor de uitvoering blijft geldig als de nieuwe wet in 2019 wordt ingevoerd. Welke kwaliteit er tegen die tijd gevraagd wordt, is nog onderwerp van discussie. Maar er komt volgens Casarotto hoe dan ook ‘een versie 3.0’ van de kwaliteitscriteria. ‘Dat wordt een veel zwaardere update. In de huidige kwaliteitscriteria zijn bijvoorbeeld geen competenties van medewerkers opgenomen; er wordt alleen gestuurd op kennis en ervaring. Maar de Omgevingswet betekent een cultuur- en gedragsverandering. Daar waar de overheid nu een meer passieve houding heeft van toetsen en controleren, moet zij in de toekomst meer aan de voorkant een visie hebben op een gebied of een object. Dat betekent: belangen inschatten, belangen afwegen en meer samenwerken met disciplines binnen en buiten de overheid. Dat vraagt andere competenties van medewerkers. Het zou goed zijn om dit aspect bij de kwaliteitscriteria te betrekken.’

Besluit VTH in werking

Op 1 juli 2017 treedt het Besluit VTH (wijzigingsbesluit Bor) in werking. Hierin staan regels over:

  • de procescriteria waaraan moet worden voldaan om te komen tot een kwalitatief goede uitvoering en handhaving;
  • het basistakenpakket;
  • de aanwijzing van zes Brzo-omgevingsdiensten;
  • het uitwisselen van gegevens en het aanwijzen van bestuursorganen die bevoegd zijn uit eigen     beweging en desgevraagd verplicht gegevens (aan elkaar) beschikbaar te stellen.