Slimme mobiliteitsdiensten voor betere bereikbaarheid Zuid-Nederland

SmartwayZ.NL moet de bereikbaarheid in Zuid-Nederland verbeteren. Het mobiliteitsprogramma zet hiervoor onder meer smart mobility-oplossingen in. Zelfrijdende auto’s, deelconcepten en geautomatiseerde fietsenstallingen zijn nog toekomstmuziek, maar op de A2 Weert – Eindhoven wordt een slimme mobiliteitsdienst nu al getest. Een app beloont reizigers die de snelweg overdag mijden. De gamification triggert mensen om mee te doen.

Om de bereikbaarheid in Zuid-Nederland te verbeteren werken de provincies Noord-Brabant en Limburg, het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Rijkswaterstaat, gemeenten, bedrijfsleven en kennisinstellingen tot 2026 samen in SmartwayZ.NL. Dit mobiliteitsprogramma is niet alleen bedoeld om de doorstroming van het verkeer te verbeteren, maar ook om innovatie te stimuleren.

Begin dit jaar heeft de programmaraad de strategische langetermijnagenda vastgesteld. Daaruit blijkt dat SmartwayZ.NL kiest voor ‘smart en green waar het kan’, en voor ‘asfalt waar het moet’. Op het programma van SmartwayZ.NL staat naast het verbreden van snelwegen en het aanpakken van vervoersknooppunten, ook het ontwikkelen, testen en in praktijk brengen van ‘smart mobility oplossingen’. Startups met innovatieve ideeën krijgen via het ‘Mobility Lab’ (financiële) ondersteuning om hun prototypes te testen. ‘MobilitymoveZ.NL’ maakt het mogelijk om verder ontwikkelde mobiliteitsconcepten te testen in een echte omgeving, met echte gebruikers. Bewezen technieken worden via de ‘Mobility Market’ in de markt gezet. ‘Soms kunnen partijen een duwtje goed gebruiken’, zegt Raymundo Pereira, namens provincie Noord-Brabant projectleider van Mobility Market. ‘Er zijn genoeg slimme ideeën, maar veel startups zijn op zoek naar startkapitaal en toegang tot gebruikers. Wij willen deze ondernemers helpen om hun concept door te ontwikkelen en de effectiviteit ervan onderzoeken. Met als uiteindelijke doel natuurlijk het verbeteren van de bereikbaarheid in Zuid-Nederland.’

Raymundo Pereira en Marc Smits
Raymundo Pereira, projectleider Mobility Market bij provincie Noord-Brabant (links) en Marc Smits , projectleider A2 Weert – Eindhoven bij provincie Limburg (rechts).

Elektrische zelfrijdende deelauto’s

SmartwayZ.NL is in 2016 gestart en loopt tot eind 2026. Het Rijk, beide provincies, gemeenten in Zuidoost-Brabant en het bedrijfsleven hebben een budget van ruim €1 miljard euro beschikbaar gesteld. Daarvan is €100 miljoen bestemd voor het experimenteren en in de markt zetten van smart mobility oplossingen. Het uiteindelijke doel is ambitieus: in 2026 moet 50% van de reizigers, 10 tot 20% van het doorgaande vrachtverkeer en 30 tot 40% van het vrachtverkeer binnen de regio gebruikmaken van slimme mobiliteitsdiensten.

SmartwayZ.NL onderzoekt momenteel verschillende innovatieve ideeën om ze vervolgens, waar het kan, in de markt te zetten. Zo is Smart Logistics gericht op het slimmer organiseren van goederenstromen. Dat gebeurt bijvoorbeeld door het verzamelen, analyseren en uitwisselen van logistieke en mobiliteitsdata. Door informatie omtrent goederenvervoer over het spoor en het water te koppelen aan het wegverkeer, kan transport efficiënter worden gepland. Een ander voorbeeld van een smart mobility is Amber. Deze dienst biedt compacte elektrische deelauto’s die klaarstaan op loopafstand van de gebruiker. Nog een voorbeeld: de ruimtebesparende fietsenstalling bike.box. Deze ronde toren met een diameter van 5 meter, kan modulair worden opgebouwd en heeft per ‘etage’ plek voor 18 fietsen. Het systeem is volledig geautomatiseerd en te openen met een OV-chipkaart of app.

Elke werkdag files

De meeste smart mobility oplossingen zitten nog in de testfase. Het duurt dus nog even voordat ze op grote schaal kunnen worden toegepast. Toch wordt via SmartwayZ.NL nu al een slimme dienst aangeboden. Sinds augustus vorig jaar loopt ‘Slimme Reis!’. Deze campagne beloont forenzen op de A2 Weert – Eindhoven als zij de auto laten staan en overstappen op de fiets of het OV, thuiswerken of na 19.00 uur reizen. ‘Smart Mobility is voor een groot deel toekomstmuziek, maar wij wilden nu al iets doen’, zegt Marc Smits, namens de provincie Limburg projectleider A2 Weert – Eindhoven. ‘Elke werkdag staan er files op dit deel van de A2. Door gedragsbeïnvloeding willen wij de manier van reizen van deelnemers veranderen en zo het gebied ontlasten. Niet alleen het stukje snelweg, maar ook het omliggend wegennetwerk dat zwaar wordt belast door sluipverkeer.’

‘Deelnemers zien hoeveel CO2 zij besparen door bijvoorbeeld de trein te nemen’

Centraal in de campagne staat de app TimesUpp, die reisadvies geeft op basis van agenda en realtime verkeers- en vervoersdata. De bedenker van de app, het bedrijf Innovactory, heeft voor SmartwayZ.NL een nieuwe functionaliteit toegevoegd, gericht op reizigers die doordeweeks met regelmaat op de A2 Weert – Eindhoven rijden. Deelnemers aan Slimme Reis! geven bij de aanmelding aan hoe vaak zij doordeweeks in dit gebied reizen. Hun opgave wordt daarna 4 weken lang via de gps van hun smartphone geverifieerd. De app registreert vervolgens wat het werkelijke reisgedrag is ten opzichte van dit ‘referentieprofiel’. Bij elke afspraak in hun agenda krijgen deelnemers een reisadvies, inclusief de alternatieve vervoersvormen. De app stuurt deelnemers bovendien een vertrekalarm dat rekening houdt met verkeer, wegwerkzaamheden en files.

Sparen voor bomen

Elke keer dat TimesUpp registreert dat de deelnemers de A2 Weert – Eindhoven en het onderliggende wegennet overdag mijden, verdienen zij credits. Deze zijn te verzilveren in de webshop binnen de app, om te zetten in een reistegoed op een OV-chipkaart of te doneren aan een van de aangesloten goede doelen. Deelnemers verdienen naast credits ook punten die bijgehouden worden in een competitie. Wie het vaakst de spits mijdt, spaart de meeste punten en staat op nummer 1 van de Slimme Reis! ranglijst. Elke week worden hiervoor virtuele medailles ‘uitgereikt’. ‘De gamification triggert mensen om mee te doen en zorgt ervoor dat zij punten willen blijven scoren’, zegt Pereira. ‘Daarmee spelen wij in op de intrinsieke motivatie van mensen om de beste te willen zijn. Deelnemers kunnen individueel, maar ook in een pool met hun bedrijf meedoen. Ook dat motiveert mensen om zoveel mogelijk punten te behalen.’

Naast de competitie met andere deelnemers heeft TimesUpp nog een spelelement. Pereira: ‘Door het veranderen van hun gedrag zorgen de deelnemers voor een lagere CO2-uitstoot. De app laat zien hoeveel CO2 zij besparen door bijvoorbeeld thuis te werken. Met de verdiende punten kunnen de deelnemers in de app een boompje planten, dit langzaam zien groeien en uiteindelijk sparen voor een heel bos.’
Gamification maakt de app aansprekend’, vindt ook Smits. ‘Ik sprak vorige week een gebruiker die helemaal happy was: hij had zijn eerste boom gespaard.’

De app heeft inmiddels de eerste gebruikers. ‘Een beginnetje’, zegt Smits. ‘Wij staren ons niet blind op het aantal gebruikers. Het gaat erom dat deelnemers bewust worden van hun eigen reisgedrag. De meeste mensen staan er vaak helemaal niet bij stil dat zij een alternatief vervoersmiddel kunnen nemen of ook eens thuis kunnen werken. Wij willen eerst kijken of zo’n app leidt tot een gedragswijziging. Als dat zo is, kunnen wij de campagne in een groter gebied lanceren.’

De Slimme Reis! campagne loopt nog tot en met 2020.