Welke Zeer Zorgwekkende Stoffen komen voor bij welke bedrijfstakken?

In de nieuwe ZZS Navigator kunnen bedrijven, vergunningverleners en toezichthouders opzoeken welke Zeer Zorgwekkende Stoffen er mogelijk in welke bedrijfstak voorkomen. De tool zit nog in de testfase en zal uiteindelijk steeds verfijndere informatie bieden. Gebruikers moeten de ZZS Navigator ‘levend’ houden.

Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) zijn gevaarlijk voor mens en milieu. Het ZZS-beleid is er dan ook op gericht om te voorkomen dat deze stoffen in het milieu terechtkomen. Volgens het Activiteitenbesluit moeten bedrijven die mogelijk ZZS uitstoten of lozen, bij hun vergunningaanvraag inventariseren om welke stoffen het gaat. Daarnaast zijn bedrijven verplicht om ZZS zoveel mogelijk te vervangen door minder schadelijke alternatieven. Als dat niet mogelijk is, moeten de emissies van ZZS worden geminimaliseerd. Bedrijven moeten bovendien onderzoeken of zij via bronaanpak of reductiemaatregelen hun emissies kunnen verminderen. De resultaten rapporteren de bedrijven iedere 5 jaar aan de overheid.

In de aanpak van ZZS is informatie cruciaal. Voor bedrijven, maar uiteraard ook voor vergunningverleners en toezichthouders. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) heeft een uitgebreide lijst met ZZS samengesteld. Daarnaast is er een lijst met potentiële ZZS, bedoeld om de uitstoot van mogelijke ZZS uit voorzorg te beperken. Maar welke type ZZS kunnen voorkomen bij welke bedrijfstakken? Om die vraag te beantwoorden, heeft het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) een nieuwe tool laten ontwikkelen: de ZZS Navigator. Hierin wordt een koppeling gelegd tussen branches, activiteiten en ZZS-stofgroepen. De ZZS Navigator is gebaseerd op de ZZS lijst van het RIVM en de branches die worden genoemd in het Besluit activiteiten leefomgeving.

Heddy Lindeijer
Heddy Lindeijer, senior-beleidsmedewerker van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

Mooi startpunt

De ZZS Navigator kan bedrijven helpen om aan hun informatie- en minimalisatieverplichting te voldoen. De nieuwe tool voorziet daarmee in een duidelijke behoefte, zegt Heddy Lindeijer, senior-beleidsmedewerker van het ministerie van IenW. ‘De lijst met ZZS is groot en bedrijven moeten zelf aangeven welke ZZS in het bedrijfsproces voorkomen. Grotere concerns hebben de kennis en de mankracht om te achterhalen welke stoffen in hun emissies zitten. Kleinere bedrijven hebben hier veel meer moeite mee. Met de ZZS Navigator helpen wij deze doelgroep een eindje op weg.’

De ZZS Navigator is daarnaast bedoeld als hulpmiddel voor vergunningverleners en toezichthouders. Ook zij kunnen met de tool gemakkelijk nagaan welke stoffen er mogelijk voorkomen in een bepaalde bedrijfstak. Volgens Ruud Boonacker, adviseur lucht van Omgevingsdienst Groningen, voorziet de ZZS Navigator ‘in zekere zin’ in een behoefte. ‘Het is voor mij als uitvoerder een behoorlijke zoektocht om bij een bedrijf te achterhalen van welke ZZS er sprake is. Het gaat om een grote hoeveelheid stoffen en bovendien tref je regelmatig ZZS aan die je niet had verwacht. Dat is ook wel logisch: als relatieve buitenstaander ben je niet altijd op de hoogte van alle bedrijfsprocessen. Tegelijkertijd moet je als uitvoerder een bedrijf wel op de juiste manier kunnen bevragen. De ZZS Navigator kan wat dat betreft een mooi startpunt zijn om de discussie aan te gaan tijdens een bedrijfsbezoek.’

Ruud Boonacker
Ruud Boonacker, adviseur lucht van Omgevingsdienst Groningen.

Hoog abstractieniveau

Boonacker is het met Lindeijer eens dat er ook nogal wat bedrijven zijn die niet weten welke ZZS er voorkomen bij hun activiteiten. ‘Een chemisch bedrijf dat grondstoffen inkoopt en verwerkt, weet dondersgoed met welke grondstoffen er wordt gewerkt, wat de samenstelling is van de producten die het maakt en wat er aan bijproducten ontstaat. Maar er zijn ook genoeg ondernemers die dit lastig vinden. In ons werkgebied zijn dat onder meer de afval- en reststoffenverwerkende bedrijven. Wij hebben hier bijvoorbeeld een bedrijf dat bitumen verwerkt, een restproduct uit de olieraffinage. Daar zit van alles in. Zeer waarschijnlijk ook ZZS, maar welke precies en in welke mate, is nog onduidelijk. Ik verwacht dat de ZZS Navigator ons kan helpen om zo’n bedrijf te overtuigen dat we echt met ZZS te maken hebben.’

‘Een veelvoorkomende reactie is dat de lijst verder verfijnd moet worden’

Dat betekent volgens Boonacker wel dat de ZZS Navigator in de toekomst ‘fijnmaziger’ moet worden. ‘Een risico van zo’n tool is dat de informatie op een te hoog abstractieniveau blijft steken en branches te ruim worden gedefinieerd. Zoeken op een branche levert dan een immense lijst van stoffen op, waar je moedeloos van wordt. Sommige branches zijn nu al wel goed gedefinieerd in de ZZS Navigator. De tool geeft bijvoorbeeld wat betreft de ijzer- en staalindustrie voldoende gerichte informatie. Andere branches - bijvoorbeeld de branches die afval en reststoffen verwerken - leveren nog een te lange lijst met stoffen op.’

Levend ding

Volgens Lindeijer zit de ZZS Navigator nog in de testfase en is het inderdaad de bedoeling dat de tool wordt aangevuld en specifieker gemaakt. ‘Het RIVM toetst dit jaar of de ZZS Navigator tegemoetkomt aan de wensen van de eerste gebruikers. Een veelvoorkomende reactie is dat de lijst verder verfijnd moet worden. Daarom heeft het RIVM zowel bedrijven als bevoegde gezagen gevraagd om extra input te leveren. Op basis van de informatie uit verleende vergunningen en uit een landelijke uitvraag door bevoegd gezagen naar de daadwerkelijke emissies van ZZS bij verschillende typen bedrijven, worden de lijsten op de ZZS Navigator verfijnd en uitgebreid. Als de testfase eind dit jaar voorbij is, willen wij onder meer het Kennisnetwerk ZZS vragen om continue feedback te geven op de tool.’

‘Het is heel belangrijk dat de gebruikers de ZZS Navigator als een levend ding beschouwen’, vindt Boonacker. ‘Er komen in de loop der tijd ZZS bij en er zullen ook weer stoffen vervallen. Dat moet je steeds terugzien in de ZZS Navigator. Het is onvermijdelijk dat zo’n tool een beetje achterloopt. We moeten er met z’n allen voor zorgen dat die periode zo kort mogelijk is. Ik hoop dat iedereen die de ZZS Navigator gebruikt, deze ook voedt.’

Begin 2019 komt een nieuwe versie van de ZZS Navigator beschikbaar op de website van het RIVM.