Denk je aan het Rijnmondgebied, dan denk je niet meteen aan natuur. Toch gaat er onder de rook van Rotterdam van alles groeien en bloeien. Op het eiland De Groote Zaag in de gemeente Krimpenerwaard is het intergetijdengebied vergroot. Daardoor verbetert de waterkwaliteit en ontstaat er een leefgebied voor planten en dieren.

Met de 42 kilometer lange Rotterdamse haven, een forse petrochemische industrie en jaarlijks zo’n 28.000 zeeschepen en honderdduizend binnenvaartschepen, is de Rijnmond een sterk geïndustrialiseerd gebied. De havens, dijken en harde oevers in de Nieuwe Maas laten weinig ruimte over voor de natuur. Er zijn te weinig ondiepe oeverzones en de waterbodem is op veel plekken verontreinigd. Ook is de water kwaliteit van de Nieuwe Maas onvoldoende. De belangrijkste oorzaak van de vervuiling in de Nieuwe Maas is de scheepvaart van en naar de haven Rotterdam.

Verbinding met zee

Met de aanleg van natuurvriendelijke oevers en een stelsel van geulen en poelen bij natuurgebied De Groote Zaag wil Rijkswaterstaat de oorspronkelijke natuur in de gebieden herstellen en de waterkwaliteit voor planten en dieren verbeteren. Natuurvriendelijke oevers zijn minder steil en hebben een geleidelijke overgang van nat naar droog. Dit soort oevers is dan ook uitermate geschikt als broedplaats en leefgebied. Snoeken gebruiken de oevers bijvoorbeeld om te schuilen wanneer ze op een prooi jagen. De poelen en geulen die Rijkswaterstaat in 2016 heeft aangelegd, vormen een mooi krekenstelsel. Het stelsel zorgt ervoor dat de grote zeearmen in de Nieuwe Maas die ooit zijn afgesloten, weer in verbinding komen te staan met de zee. De macro- en microflora en -fauna die oorspronkelijk horen bij deltagebieden en die de laatste decennia zeldzaam zijn geworden, krijgen zo weer een kans.

Nat werken

Door de aanleg van het krekenstelsel is het intergetijdengebied fors vergroot tot maar liefst tien hectare. Al met al een flink project, dat best wat bloed, zweet en tranen heeft gekost. Niet alleen omdat er veel grond is verzet, maar vooral omdat dit onder natte omstandigheden moest. Bij hoogtij stond het eiland twee keer per dag onder water. Om toch het werk te kunnen uitvoeren, bedacht de aannemer een slimme oplossing: de kreken werden deel voor deel gegraven en met het zand dat vrij kwam, kon het werkterrein tijdelijk worden opgehoogd. Zo hielden de werklieden de voeten droog en werd de aanleg van het krekenstelsel niet vertraagd. Ook werd het afgegraven materiaal per boot afgevoerd en niet via de weg. Om het vers aangelegde krekenstelsel en de natuurvriendelijke oevers te beschermen tegen de golfslag die het drukke scheepvaartverkeer op de Nieuwe Maas teweeg brengt, heeft Rijkswaterstaat een oeververdediging laten aanleggen in de vorm van een stenen dam.

Bever in de rivier

Van stortplaats tot natuurschoon

Net als de Groote Zaag, wordt ook de polder Stededijk omgevormd tot intergetijdengebied. Met de polder Stededijk werd tot voor kort niet veel gedaan. Er ligt een stortplaats die bekend staat als ‘De stort van Troost’. De polder maakt deel uit van de Sliedrechtse Biesbosch en is grondgebied van de gemeente Dordrecht. Rijkswaterstaat is momenteel bezig met het omvormen van het gebied tot intergetijdengebied. In de loop van 2017 zal 49 hectare onder invloed komen te staan van het getij en daarmee veel ruimte bieden voor natuur en recreatie. De herinrichting van de polder Stededijk draagt ook bij aan de doelstellingen van het Natuurnetwerk Nederland en Natura 2000.

Sterke natuurbeleving

De herinrichting van het eiland De Groote Zaag geeft niet alleen een kwaliteitsimpuls aan natuur en landschap, ook recreatie krijgt een boost. Samen met natuurbeheerorganisatie Het Zuid-Hollands Landschap – dat het gebied voor een deel in eigendom heeft – en de gemeente Krimpenerwaard heeft Rijkswaterstaat verschillende maatregelen genomen die ervoor zorgen dat bezoekers nog meer van het natuurgebied kunnen genieten. Zo is er een wandelpad aangelegd over een van de kreken en is er een vogelkijkscherm gebouwd. De krabbetjes die in de geulen en poelen leven, vormen lekker voer voor bijvoorbeeld de ijsvogel. Voor vogelliefhebbers een lust voor het oog om de vogels laag over de kreek te zien scheren. Het vogelkijkscherm is daarmee een mooi voorbeeld van hoe je met weinig middelen een groot effect qua natuur beleving kunt bereiken. Naast het wandelpad en het vogelkijkscherm, zijn er ook twee uitzichtspunten gebouwd. Een daarvan is nog in ontwikkeling en wordt een kunstwerk in de vorm van een stalen brug. De zogenaamde Beverbrug heeft de vorm van een beverburcht en is een initiatief van de stichting River Art. Met River Art willen de gemeenten Dordrecht en Rotterdam met kunstobjecten langs de rivier de verbinding via het water tussen de twee steden markeren.

Intensief samenwerken

Voor de herinrichting van natuurgebied De Groote Zaag heeft Rijkswaterstaat intensief samengewerkt met veel verschillende partijen: de provincie Zuid-Holland, de gemeente Krimpenerwaard, natuurbeheerder Het Zuid-Hollands Landschap en een particuliere vastgoedeigenaar. Complex – dat zeker – maar met een heldere samenwerkingsovereenkomst, actieve houding van alle betrokkenen en een ervaren aannemer die er samen met Rijkswaterstaat een mooi project van wilde maken, is alles goed afgerond. Er ligt nu een prachtig stuk Deltagebied waar alles weer welig gaat tieren. Het Zuid-Hollands Landschap zal als beheerder de natuurontwikkeling de komende jaren goed in de gaten houden.