Een goede ecologische waterkwaliteit is belangrijk en draagt ook bij aan een duurzame leefomgeving en de natuurbehoudsdoelstelling Natura 2000. De Europese Kaderrichtlijn Water heeft als doel dat in 2027 de kwaliteit van het oppervlakte en grondwater, zowel chemisch als ecologisch in heel Europa op orde is.
 

Rol van Rijkswaterstaat

Rijkswaterstaat draagt bij aan de doelen van de KRW door maatregelen te nemen vanuit het KRW-programma. Die maatregelen zorgen voor een meer natuurlijke inrichting van watersystemen.

Het programma bestaat uit 600 maatregelen van 3 verschillende typen:

  • inrichtingsmaatregelen (nevengeulen, vispassages, verondiepingen, natuurvriendelijke oevers, strangen)
  • beheer- en onderhoudsmaatregelen
  • onderzoeksmaatregelen


Inrichting, beheer en onderhoud en onderzoek proberen we te combineren met andere opgaven, zoals waterveiligheid en Natura 2000. Tegelijk kunnen projecten vanuit een ander kader (bijvoorbeeld waterveiligheid) weer bijdragen aan de doelen van de KRW. Voor het gehele pakket aan KRW-maatregelen van Rijkswaterstaat is in totaal € 851 miljoen beschikbaar gesteld. Het maatregelenpakket voeren we gefaseerd uit: in drie tranches van steeds zes jaar.

Beschikbaar budget

Voor de eerste tranche was in totaal € 281 miljoen beschikbaar, voor de tweede tranche is dat € 247 miljoen en voor de derde tranche € 323 miljoen. Zo is het mogelijk om het hele maatregelenpakket met de beschikbare middelen en personele capaciteit uit te voeren. Er zijn ook andere redenen voor fasering, zoals technische beperkingen en maatschappelijke context.

250 maatregelen voor eerste tranche

De eerste tranche is gestart in 2010 en bestond uit circa 250 maatregelen. Begin 2018 is decharge verleend. De tweede tranche is gestart in 2016 en loopt tot eind 2021 en bestaat uit 242 maatregelen. De verkenning voor de derde tranche wordt momenteel opgestart. De planuitwerking start uiterlijk in 2022 en de uitvoering loopt tot en met 2027.

Regie op uitvoering

De maatregelen worden uitgevoerd door verschillende organisatieonderdelen van Rijkswaterstaat. De landelijke regie op het programma valt onder de verantwoordelijkheid coördinerend Hoofd Ingenieur Directeur (HID) en wordt ondersteund door het Landelijk Team KRW.

Bereikt in 2017

2017 was een bijzonder jaar voor het KRW-programma. We rondden dit jaar één tranche af, startten de tweede op en begonnen al aan de voorbereiding van de derde tranche.

Oplevering maatregelen

In de loop van 2017 zijn de laatste maatregelen van de eerste tranche opgeleverd, namelijk de geulen langs de IJssel en De Klompenwaard langs de Waal.

Maatregel Eenheid Opgave Gerealiseerd %
Opgave eerste tranche gerealiseerd tot en met 2017, per soort maatregel:
Geulen en Natuurvriendelijke oevers (NV) Kilometer 230 243 106%
Uiterwaardverlagingen Hectare 2.545 2.569 101%
Vispassages Stuks 51 55 108%
Beheer- en onderhoudsmaatregelen Stuks 65 64 98%
Onderzoeken Stuks 50 50 100%

We hebben in de eerste tranche meer aangelegd dan oorspronkelijk voorzien was. Zo zijn er bijvoorbeeld vier vispassages extra aangelegd en 13 kilometer meer geulen en natuurvriendelijke oevers aangelegd dan de opdracht was. Voor de tweede tranche voeren we 242 maatregelen uit.

In voorbereiding, in uitvoering en gereed

Van de maatregelen was eind 2017 31% in voorbereiding, 48% in uitvoering en 20% gereed. Het overgrote deel van de maatregelen is van de planfase naar de realisatiefase gegaan. In 2017 zijn er in totaal 40 maatregelen afgerond.

Monitoring op maatregelen

Naast deze inrichtingsmaatregelen heeft in 2017 monitoring plaatsgevonden als onderdeel van het maatregelenpakket. Ook hebben we niet-genormeerde stoffen zoals medicijnresten bij waterschappen geagendeerd om te komen tot normering van deze stoffen en zo de waterkwaliteit te verbeteren.

De figuurt toont de fase waarin maatregelen binnen de tweede tranche zich bevinden per eind 2017. De fases zijn uitgevoerd, in uitvoering en plan.
Fase waarin maatregelen binnen de tweede tranche zich bevinden per eind 2017

Voorbereiding derde tranche

De verkenning en actualisatie van de derde tranche is opgestart in 2017. Eind 2018 wordt het concept maatregelenpakket geactualiseerd. Dit pakket wordt als input gebruikt voor het Stroomgebied Beheerplan (SGBP) 2022-2027. Er zijn hierin ook een aantal innovatieve maatregelen opgenomen.

De figuurt toont het aantal genomen maatregelen per soort in het KRW-programma 2017
Aantal maatregelen in de tweede tranche, per type maatregel

Wat hebben we uitgegeven?

In de periode van 2010 tot en met 2017 is voor het realiseren van de maatregelen eerste tranche in totaal € 266 miljoen uitgegeven van het beschikbare budget van € 281 miljoen. Het resterende budget van € 15 miljoen wordt gebruikt voor de tweede en derde tranche.

Uitgave in 2017

Voor het realiseren van de KRW-maatregelen gaven we in 2017 in totaal € 6 miljoen uit, waarvan € 1 miljoen voor het afronden van maatregelen uit de eerste tranche en € 5 miljoen voor het voorbereiden en uitvoeren van maatregelen uit de tweede tranche.

Kwaliteitsborging

Rijkswaterstaat gebruikt een kwaliteitsborgingssysteem, waarbij we er door middel van een voortoets voor zorgen dat de besluitvorming voldoet aan de wet- en regelgeving, en eventueel aanvullende kaders en richtlijnen van Rijkswaterstaat.

Duurzaamheid

Het programma heeft gefungeerd als zogenoemd ‘Voorloperprogramma Duurzaamheid’ van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Zo zorgde het programma ervoor dat er met andere projecten en programma’s ervaringen zijn uitgewisseld. Daarnaast is daarmee een bijdrage geleverd aan de handreiking Verduurzaming MIRT van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. In 2018 borduren we verder op dit thema. We leggen de focus op duurzaamheid in projecten en om eventuele obstakels die zich daarbij voordoen zoveel mogelijk uit de weg te ruimen.

Samenwerking en communicatie

Samenwerking is essentieel voor de succesvolle uitvoering van het programma. Dat gebeurde in 2017 bijvoorbeeld met de waterschappen voor de aanleg van vispassages Rijk-Regio. En met terreinbeheerders en provincies voor de aanleg van nevengeulen en als onderdeel van gebiedsprocessen.

CoP's

Er zijn voorbereidingen getroffen om Communities of Practice (CoP’s) op te zetten. Hierin gaan we kennis uitwisselen over specifieke onderwerpen. De eerste die van start gaat, is de CoP voor zeegras.

Lees hier het uitgebreide artikel.