Quick Reaction Force

Dit artikel hoort bij: Waddenzee 01

Stormachtig snel meten

Tijdens het stormseizoen, dat van oktober tot april loopt, vult het luchtruim van Ameland Noordwest zich niet alleen met zware windstoten. Een drone monitort dan wat het effect is van een storm op het strand, de duinen en kwelders in Ameland. Ook wordt er bijvoorbeeld gemeten vanaf de vuurtoren. De Quick Reaction Force – een samenwerking van Rijkswaterstaat en Deltares – verzamelt alle meetgegevens en maakt ze voor iedereen toegankelijk via een database.

Rena Hoogland, namens Rijkswaterstaat betrokken bij de Quick Reaction Force

Stormen tasten de zeereep bij Ameland Noordwest aan en zorgen ervoor dat zeewater de duinvallei binnendringt. Omdat de primaire waterkering zich ver landwaarts bevindt, zorgt dat niet voor onveilige situaties. Toch is het belangrijk om beter in kaart krijgen welke gevolgen een storm precies kan hebben, volgens Rena Hoogland, die namens Rijkswaterstaat betrokken is bij de Quick Reaction Force: “Hierdoor kunnen we onze voorspellingsmodellen toetsen en aanscherpen en de omgeving beter informeren.”

Bart Grasmeijer, senior adviseur kustmorfologie bij Deltares

In actie

De Quick Reaction Force kan snel paraat staan om heel gericht te meten tijdens een storm, volgens Bart Grasmeijer, senior adviseur Kustmorfologie bij onderzoeksinstituut Deltares. “Vlak voor een storm kijken we hoe hoog de waterstanden en de golven zijn. Als deze hoog genoeg zijn is het interessant om te meten en komt de Quick Reaction Force voor, tijdens en vlak na een storm in actie.”

Sensoren, drones en helikopters

Om de hoogte, lengte en het effect van de golven rondom een storm te meten, plaatst  de Quick Reaction Force onder meer druksensoren bij de laagwaterlijn, op gemiddeld zeeniveau en bij de hoogwaterlijn, zegt Hoogland. “Deze sensoren staan erhet hele stormseizoenen meten de druk van het water. Hierdoor kun je achterhalen hoe hoog de waterstand is en zien hoe een golf over het strand verplaatst.”

Daarnaast zetten we drones indie gebruikmaken van LIDAR, vertelt Grasmeijer. “Dat is een technologie die de afstand tot een oppervlak bepaalt via laserstralen. Met de drones kunnen we de ligging van het strand en de duinen telkens nauwkeurig opmeten. En zo dus zien in welke mate een storm heeft gezorgd voor strand- en duinafslag.”

Om de hoogte, lengte en het effect van de golven rondom een storm te meten, plaatst de Quick Reaction Force onder meer druksensoren bij de laagwaterlijn, op gemiddeld zeeniveau en bij de hoogwaterlijn, zegt Hoogland. “Deze sensoren staan er het hele stormseizoen en meten de druk van het water. Hierdoor kun je achterhalen hoe hoog de waterstand is en zien hoe een golf zich over het strand verplaatst.”

Daarnaast zetten we een drone in die gebruikmaakt van LIDAR, vertelt Grasmeijer. “Dat is een technologie die de afstand tot een oppervlak bepaalt via laserstralen. Met de drone kunnen we de ligging van het strand en de duinen telkens nauwkeurig opmeten. Zo kunnen we zien in welke mate een storm heeft gezorgd voor strand- en duinafslag.”

Omdat drones niet altijd bestand zijn tegen de kracht van een storm experimenteert de Quick Reaction Force ook met een helikopter met LIDAR-apparatuur, geeft Grasmeijer aan. “Het voordeel van een helikopter is dat deze minder gevoelig is voor hoge windsnelheden. Met een helikopter kunnen we dus ook LIDAR-metingen verrichten als het flink gaat waaien. Bovendien heeft ‘ie een groter bereik dan een drone.”

Een helikopter is natuurlijk ook veel flexibeler  dan een drone, vult Hoogland aan. “Nu moet er iemand met de boot naar Ameland om te meten. Dat levert veel tijdverlies op. Met een helikopter heb je dat probleem niet. Verder is een helikopter veel breder inzetbaar dan Ameland alleen. Zo kun je bijvoorbeeld ook meteen andere eilandenkoppen op de Wadden monitoren.”

Bodemmeting vanaf grote hoogte

Ook de vuurtoren op Ameland zet de Quick Reaction Force in als meetinstrument, vertelt Grasmeijer. “Een x-bandradar – een standaardradar die ook veel schepen hebben – op de vuurtoren meet de water- en golfbewegingen. Op basis hiervan kunnen we bepalen of er veranderingen optreden in de bodem. Dat levert gedetailleerde kaarten op die laten zien hoe de geulen en platen in het zeegat zich gedragen. Het mooie is dat we dat allemaal vlak voor een storm kunnen meten, zonder dat er per se een schip naar naartoe moet.”

Database van en voor iedereen

Op dit moment zijn de metingen nog in volle gang en vult Deltares de database stukje bij beetje aan met nieuwe gegevens. Grasmeijer hoopt dat verschillende partijen gebruik gaan maken van de database en er ook zelf data aan gaan toevoegen. “De Quick Reaction Force is een initiatief van Rijkswaterstaat en Deltares. We willen ook met de waterschappen en andere kennisinstituten gaan samenwerken.  Die kunnen bijvoorbeeld op andere plekken meten, inspecteren en foto’s maken. Op die manier vullen we elkaar aan, belanden er nog meer gegevens in de database en ontstaat er dus een beter beeld van welke gevolgen een storm kan hebben. Dat is niet alleen nuttige informatie voor het bouwen van de kustverdediging of het organiseren van de crisisorganisatie, maar ook voor het onderzoek van wetenschappers.”

Hoogland wil de data van de Quick Reaction Force in ieder geval gaan gebruiken om de stormvloedflitsen – rapportages van stormen en bijbehorende hogere waterstanden – van het Watermanagementcentrum Nederland aan te vullen met eigen stormrapportages. “Met behulp van onze meetgegevens kunnen we dan nog gedetailleerder in kaart brengen wat de effecten van een storm zijn.”