Dynamisch duinbeheer

Dit artikel hoort bij: Waddenzee 01

Vrij spel voor wind en golven?

De huidige ligging van de platen en geulen in het Amelander Zeegat zorgt voor veel erosie op Ameland Noordwest. Hoewel we daar regelmatig nieuw zand aanbrengen, werd de zeereep tussen strandpaal 3 en 4 kleiner. Tijdens de nieuwsjaarsstorm van 2018 is deze zelfs doorgebroken. Voor de veiligheid maakt dat weinig uit, omdat de primaire waterkering veel verder landinwaarts ligt. Maar het kan wel gevolgen hebben voor de natuurwaarden in de Lange Duinen Noord. Daarom onderzoeken we hoeveel ruimte we kunnen geven aan de natuurlijke dynamiek van het gebied: hoe ontwikkelt het zeegat zich, houdt de erosie aan en kunnen we in de toekomst ook rekenen op natuurlijke aanvoer van zand?

Robert Zijlstra, adviseur Waterveiligheid bij Rijkswaterstaat

Robert Zijlstra, adviseur Waterveiligheid bij Rijkswaterstaat, houdt het onderzoek naar het Amelander Zeegat nauwlettend in de gaten. “Want wat er op de lange termijn in het zeegat gebeurt en waarom, bepaalt waarschijnlijk voor een groot deel hoe de kust bij Ameland Noordwest zich ontwikkelt. Enkele decennia terug groeide de kust daar en ontstond er – mede met hulp van mensenhanden – een nieuwe zeereep. Maar je ziet nu dat er veel kusterosie plaatsvindt. Moeten we dan niet ingrijpen met meer zandsuppleties? Of kunnen we de erosie verder laten gaan? Bijvoorbeeld omdat de natuur zelf ook weer nieuw zand aanvoert. De zee geeft en de zee neemt. Op deze plek kunnen we experimenteren met de natuurlijke dynamiek omdat het geen directe gevolgen heeft voor de waterveiligheid. De primaire waterkering, die moet beschermen tegen overstromingen, ligt namelijk een stuk verder landinwaarts.”

Van zoet naar zout

Al langer was het zichtbaar dat ze zee bij hoog water zand van de duinen wegvoert. Begin januari 2018 is bij een storm de zeereep doorgebroken. Er zou een soort zoutwatermoerasgebied bij de Lange Duinen Noord kunnen ontstaan, geeft Zijlstra aan. “Meer kustdynamiek zorgt ook voor ecologische ontwikkelingen. Er stroomt zoet water uit het moerasgebioed naar buiten en bij hoog water en storm  komt er zout water mee het duingebied naar binnen en wordt er veel zand aangevoerd. Het is heel interessant om te zien hoe de planten en dieren zich daar kunnen aanpassen en welke nieuwe soorten daar op af komen.”

Breed toepasbare kennis

Maar voordat het allemaal zo ver is wordt er eerst volop gemeten in het Amelander Zeegat en bij Ameland Noordwest. Zijlstra: “Kusterosie zorgt voor duinafslag in de zeereep. We onderzoeken hoe snel dat proces gaat. Dat doen we onder meer tijdens stormen. Met de meetgegevens die dat oplevert, kunnen we onze voorspellingsmodellen narekenen en verbeteren. Zo krijgen we steeds meer kennis over het gebied. Kennis die we ook voor soortgelijke plekken kunnen gebruiken. Bijvoorbeeld in Zeeland zijn er net als op Ameland sterk gekromde kusten.”

Door een storm is recent een opening in de duinen ontstaan.

Helpende hand

Het meten op Ameland doet Rijkswaterstaat niet alleen. Zo helpt het Natuurcentrum Ameland al jaren een handje, vertelt ecoloog Johan Krol. “We monitoren al ruim 20 jaar hoe de zeereep en het achterliggende duingebied in Ameland Noordwest zich ontwikkelen. Hierbij kijken we naar de morfologie en de ecologie. Dat levert elk jaar een rapport op dat inzichtelijk maakt welke gevolgen dynamisch kustbeheer kan hebben. Zo blijkt dat de zeereep – in tegenstelling tot de verwachting exact op dezelfde plaats blijft liggen en niet naar binnen schuift.”

Groen strand met orchideeën

Een opvallend voorbeeld van wat er kan gebeuren als je de natuur zijn gang laat gaan, is volgens Krol het strand tussen Ballum en Hollum. “Door slibafzetting op het strand krijgt de vegetatie de kans om zich te ontwikkelen. Zo ontstond vanaf 2000 gaandeweg een groen stuk strand. Daar groeien inmiddels ruim 100 soorten planten, inclusief 3 soorten orchideeën. Over een jaar of 20 zal dit gebied er door de werking van wind en water vast weer heel anders uitzien.”

Veiligheid gegarandeerd

In de toekomst kijken kan niemand. Maar één ding staat vast: de kust is en blijft een dynamisch gebied dat continu aan verandering onderhevig is. Het is dus belangrijk dat Rijkswaterstaat en samenwerkingspartners een vinger aan de pols blijven houden, meent Krol. “We moeten blijven monitoren om te achterhalen hoe het kustgebied zich precies ontwikkelt. Zo kunnen we immers bepalen hoeveel ruimte we geven aan de natuur, de scheepvaart en recreatie. Natuurlijk met oog voor de veiligheid. Want de veiligheid moet altijd gegarandeerd blijven.”