Strategisch omgevingsmanagement

De aanpak voor SOM is gebaseerd op vertrouwen en borduurt voort op Mutual Gains Approach (wederkerige winst). Allereerst analyseer je de issues in het gebied. Aan de hand daarvan brengt SOM de bijbehorende stakeholders in beeld. Deze beide onderdelen vertaal je vervolgens naar projectmatig werken (PMW). Inmiddels heeft SOM al bij veel projecten zijn waarde bewezen, zoals de Blankenburgverbinding en de A27 Houten Hooipolder.

Een onderzoek naar issues in het gebied is een goed startpunt voor het omgevingsmanagement. Issues leveren een compleet beeld van wat er speelt. Vervolgens kan de omgevingsmanager per issus de bijbehorende stakeholders bepalen. Hans van Zijst van Adviesbureau WesselinkVanZijst licht dit toe. ‘Een issue kan een ontwikkeling of gebeurtenis zijn, die stakeholders prikkelt om stelling te nemen voor of tegen het project. De essentie van SOM is dat we niet met iedereen over alles gaan praten, maar alleen met de betrokkenen over de problemen die hen raken en die opgelost moeten worden. Met een bewoner die bezorgd is of zijn huis straks nog wel verkoopbaar is hoef je de problemen met luchtkwaliteit niet tot op de bodem uit te diepen.’

Duurzame relatie

Binnen SOM staat de gezamenlijke meerwaarde (mutual gains) voorop. Dit is geen snelle winst, maar winst op de lange termijn. Hans: ‘Een project kan voor Rijkswaterstaat een eenmalig initiatief in het gebied zijn, maar voor de andere betrokken overheden ligt dat anders. Bij elk volgende grondgebonden projecten hebben zij wel weer te maken met dezelfde terreinbeheerders, natuurorganisaties en eigenaren van kabels en leidingen. Omgevingsprocessen die fout gaan worden hen nagedragen bij elke volgende gelegenheid. Een duurzame relatie en onderling vertrouwen is daarom het uitgangspunt.’

Veel voorbereidend werk

‘De methode leent zich goed voor complexe opgaven met veel stakeholders’, stelt Hans. ‘Als nadeel wordt soms het vele voorbereidende werk genoemd. Aan de voorkant moet al veel worden nagedacht over hetgeen de ontwikkeling gaat betekenen voor inwonersgroepen, maatschappelijke organisaties en andere overheden. Ook kan de behoefte aan informatie of meedenken heel verschillend zijn. Sommige stakeholders willen meteen geïnformeerd worden over de juistheid van de verkeerscijfers en de toename van autoverkeer bij hun huis. Anderen willen eerst een plan zien voordat ze schieten.’

Oprecht over inbreng

Bij SOM is het uitgangspunt dat er nog wat te kiezen is. Toch is dat volgens Hans niet altijd het geval. ‘Onlangs sprak ik in een project over de aanpak en al pratende bleek dat alles al was bedacht en er geen ruimte meer was voor inbreng van omwonenden. Mijn advies is dan: noem het een informatieavond en zet belanghebbenden niet op het verkeerde been door hen ruimte voor te spiegelen die er niet is.’

Algemeen en individueel belang

Tot slot is het volgens Hans een illusie om te denken dat je er in alle gevallen met elkaar uit kunt komen. In een omgevingsproces past het dat je meerdere processen aangaat, zowel gericht op nut en noodzaak als op de kleinere belangen. Dit leidt tot een afweging van het algemeen belang en het individuele belang. ‘Uiteindelijk weegt de rechter of het proces goed is doorlopen en de initiatiefnemer alles gedaan heeft om belangen mee te nemen en voor draagvlak te zorgen.’