SAE-levels: van Lada tot Tesla, zo evolueren zelfrijdende auto’s

Automatisch rijden

Het SAE-level geeft aan hoe zelfrijdend een auto kan zijn. Het loopt van 0 (niet geautomatiseerd) tot 5 (volledig geautomatiseerd). Wat is – aan de hand van deze levels – de status van ons huidige wagenpark en wat is er nodig om level 5 te bereiken? We spreken erover met Rino Brouwer, senior adviseur Human Factors and Automated Driving bij Rijkswaterstaat.

Er is al veel mogelijk op het gebied van automatisch rijden. Maar die technische innovaties zien we volgens Rino nog weinig terug op de weg. 'Wat technisch kan is nog niet waar we mee rijden. Rijtaakondersteuning (ADAS) is door de wettelijke verplichting vanuit Europa inmiddels wel behoorlijk gemeengoed geworden in het huidige wagenpark (zie: Monitor Smart Mobility 2025 - Ladder van Smart Mobility), maar ondanks alle enthousiaste geluiden is het aantal auto’s met zelfrijdende technieken op onze wegen nog niet heel groot.

Al die ontwikkelingen en veelbelovende teksten vanuit de autofabrikanten doen vermoeden dat we al bijna klaar zijn met het automatisch besturen van onze auto’s. Maar niets is minder waar. Zo rijden er nog genoeg auto’s rond met SAE-level 0. SAE-level 5 is in mijn ogen dan ook nog minstens 50 jaar weg. Ondertussen dragen we als Nederland actief bij aan de ontwikkeling van internationale regelgeving ten aanzien van Automated Driving Systems (ADS) en zijn we druk doende met de aanpassing van onze nationale wetgeving zodat geautomatiseerd vervoer wettelijk mogelijk is.'

"Wat technisch kan is nog niet waar we mee rijden"

De 5 SAE-levels

Om de ontwikkeling van ons wagenpark in kaart te brengen, moeten we eerst dezelfde taal spreken. Hierdoor zijn door de Society of Automotive Engineers (SAE) 5 levels ontwikkeld voor de mate van voertuigautomatisering. Deze betekenen het volgende:

0.   Zonder enige vorm van automatische rijfuncties.
1.   Hulp bij remmen of sturen.
2.   Hulp bij remmen én sturen.
3.   Zelfrijdend kan, in specifieke situaties.
4.   Zelfrijdend is bijna altijd mogelijk, met enkele uitzonderingen.
5.   Zelfrijdend is altijd mogelijk, zonder uitzonderingen.

Hieronder werken we de niveaus in iets meer details uit, en geven we aan wat de ontwikkelstatus is. Maar eerst komt een belangrijk onderdeel van zelfrijdend aan bod: het ODD.

Het Operational Design Domain

Het Operational Design Domain (ODD) is een cruciaal onderdeel van het SAE-level. Het ODD is het domein waarbinnen een (deels) zelfrijdende auto werkt. Treedt de auto buiten dit domein, dan moet de bestuurder het stuur weer overnemen of gaat het voertuig stilstaan. Bijvoorbeeld wanneer er dichte mist is of wanneer je een ingewikkelde verkeerssituatie tegenkomt. De auto moet daarom vooraf “getraind” worden om complexe verkeerssituaties te herkennen en te begrijpen. Automatisch rijden op een overzichtelijke snelweg zonder tegenliggers en gescheiden rijbanen is bijvoorbeeld gemakkelijker dan in het chaotische centrum van Amsterdam met allemaal fietsers op de weg. Daarentegen is automatisch rijden met een hoge snelheid lastiger dan met een lage snelheid. Het ODD wordt daarnaast bepaald door de techniek in het voertuig: het aantal en type sensoren, de rekenkracht en het geheugen van de centrale computer en intelligentie van de software.

Level 0

"Fase 0 klinkt primitief, maar we rijden er nog steeds in"

Wie stuurt?
De bestuurder heeft de volledige controle en wordt niet geholpen.

Technische snufjes
Er zijn geen technische hulpmiddelen die bijdragen aan de bestuurderstaak.

ODD
Het ODD is voor een auto zonder automatische rijtaken niet van toepassing.

Terugvallen
De bestuurder is altijd in controle. Terugvallen is dus ook niet van toepassing

Level 1

"De auto maakt beslissingen die je helpen om hem goed te besturen"

Mate van besturing
De bestuurder heeft de volledige controle, maar kan worden geholpen door de techniek. Dit kan hulp zijn met sturen óf met remmen/gas geven.

Technische snufjes
Bij SAE-level 1 kun je onder andere denken aan lane keeping/centering óf adaptive cruise control. Veelal toegepast op voertuigen vanaf bouwjaar 2018.

ODD
Zeer beperkt. Vaak werken deze functies alleen op de snelweg of zijn ze hier alleen toegestaan. En in specifieke verkeerssituaties en weersomstandigheden.

Terugvallen
De bestuurder is altijd in controle. Terugvallen is dus ook niet van toepassing.

Level 2 (TODAY)

"Op dit moment hebben auto’s op Nederlandse wegen maximaal level 2"

Mate van besturing
De bestuurder heeft ook bij level 2 de controle. Hij krijgt wel meer hulp van de techniek. Maar volledige focus tijdens het rijden blijft verwacht.

Technische snufjes
Bij SAE-level 2 kun je denken aan het gebruik van lane keeping én adaptive cruise control. Inmiddels zijn er ook geavanceerde systemen op de markt die zelfstandig sturen, remmen en van rijstrook kunnen wisselen met medium tot hoge snelheid (ook wel aangeduid met de term DCAS: Driver Control Assistance Systems, in Nederland geïntroduceerd in 2026).

ODD
Het ODD is nog steeds beperkt, maar wordt wel steeds groter. Deze functies werken veelal op wegen met gescheiden rijbanen en zijn begrensd qua snelheid (veelal max. 130 km/h).

Terugvallen
De bestuurder blijft bij level 2 nog altijd een actieve bestuurder. En hoewel de auto veel assistentie biedt, zijn deze toepassingen niet onmisbaar voor het rijden.

Level 3

"Vanaf level 3 kan de bestuurder zijn handen van het stuur halen én hoef je niet continu op de weg te letten"

Mate van besturing
Bij SAE-level 3 mogen de handen van het stuur en mag de bestuurder ook iets anders gaan doen (“hands-off, eyes-off”). Maar je moet altijd in staat zijn snel het stuur weer terug te nemen. Je mag dus niet gaan slapen, bijvoorbeeld.

Technische snufjes
Een van de eerste veelgebruikte technische toepassingen binnen level 3 is ALKS: Automatic Lane Keeping System. Deze combinatie van LKS en ACC maakt bijvoorbeeld automatisch filerijden mogelijk, maar kan ook rijden met hogere snelheden.

ODD
Beperkt, maar automatisch rijden op (delen van) de snelweg, zoals binnen je rijstrook, is mogelijk. Rijden in tunnels is bijvoorbeeld nog niet toegestaan.

Terugvallen
Alleen bij het einde van het ODD of in onverwachte situaties wordt de besturing teruggegeven.

Rino:

‘Vanaf level 3 is een auto met een ADS op sommige momenten echt zelfrijdend. Dat betekent dat de bestuurder zijn handen van het stuur kan halen en bijvoorbeeld rustig een boekje kan lezen. Bij het overdragen van de besturing draag je ook de verantwoordelijkheid over: de fabrikant is nu verantwoordelijk voor een veilige reis. Het voertuig kan de besturing weer teruggeven. Hierbij geldt de 10 secondenregel: zodra het systeem om overname vraagt, moet de bestuurder binnen 10 seconden reageren en de controle hervatten. Als dat niet gebeurt gaat het voertuig uiteindelijk stilstaan. In Nederland zijn deze auto’s nog niet toegestaan, maar in Duitsland rijden de eerste level 3-Mercedessen en -BMW’s inmiddels op de weg. De auto’s kunnen met geofencing (het aan- of uitzetten van techniek op basis van je locatie) deze toepassingen alleen op bepaalde locaties laten werken. Er zijn nog veel onduidelijkheden over de werking en de veiligheid van level 3-auto’s. RWS houdt deze ontwikkeling dus scherp in de gaten en onderzoekt de potentiële impact op het verkeer.’

Level 4

"Geen bestuurder meer, op steeds meer wegen en onder diverse weersomstandigheden inzetbaar"

Mate van besturing
De auto rijdt volledig automatisch. Voor het geval het voertuig buiten het ODD raakt is assistentie of besturing op afstand mogelijk (remote operations).

Technische snufjes
Dit zijn volledig zelfrijdende voertuigen. Maar: de ODD’s zijn nog niet onbeperkt. Dus SAE level 4-voertuigen zijn vooral geschikt voor vaste routes en binnen afgesproken kaders. Zelfrijdende taxi’s, vrachtauto’s en ov-bussen binnen afgebakende gebieden (denk aan bedrijventerreinen of vliegvelden) vallen hieronder. Maar ook automatisch rijden in de stad of alleen op de snelweg of op specifieke routes.

ODD
Niet onbeperkt, maar heel breed. Het weer heeft bijna geen invloed meer, maar het voertuig is nog niet berekend op alle situaties (bijv. ongevallen of ongeplande werkzaamheden).

Terugvallen
Alleen als het echt niet anders kan is besturing of assistentie op afstand vanuit een control room een terugvaloptie, maar in principe is terugval zelden nodig binnen level 4. Sterker nog, een stuur is niet eens verplicht.

Level 5

"Bij level 5 zijn we nog lang niet. En het valt nog te bezien of we er ooit komen"

Mate van besturing
Een auto met SAE-level 5 is altijd zelfrijdend. Overal, in alle situaties.

Technische snufjes
Een volledig zelfstandig rijdend voertuig. Je stapt in en de auto rijdt je automatisch naar je bestemming, lading wordt zonder chauffeur vervoerd. De technische mogelijkheden zijn onbeperkt.

ODD
Onbeperkt, er is geen ODD.

Terugvallen
In principe nooit. Dat is een voorwaarde voor level 5. Helemaal uitgesloten is het echter nog niet, volgens de regels van de SAE-levels. De voorwaarden hiervoor zijn echter onduidelijk.