Strategie en projecten

Automatisch rijden

Automatisch rijden is volop in ontwikkeling. Welke strategie volgt Rijkswaterstaat bij het introduceren van slimme voertuigen op het hoofdwegennet? En met welke projecten en activiteiten is RWS bezig? Henk Schuurman, kerntransitietrekker Automatisering Voertuigen van het focuspunt Smart Mobility, geeft een toelichting.

Strategie RWS

Rijkswaterstaat wil de kansen benutten van automatisering, maar heeft ook oog voor mogelijke risico’s. Dit doen we met de volgende strategie:

We verhogen de verkeersveiligheid en doorstroming door veilig gebruik van rijhulpsystemen en verantwoorde introductie van automatisch rijden.
We ontwikkelen een toekomstbestendige, uniforme fysieke en digitale infrastructuur voor gemengd verkeer, waarbij we de infrastructuur (beperkt) aanpassen.
We voorkomen schade aan de infrastructuur door gebruik van automatische rijfuncties.

Testoverzicht ADAS- en ADS-systemen

Rijhulpsystemen dragen, mits goed functionerend en veilig gebruikt, bij aan de verkeersveiligheid. Veilig gebruik is echter niet altijd vanzelfsprekend en ook de systemen gaan niet altijd goed om met de infrastructuur. RWS voert daarom regelmatig onderzoek uit naar de werking van ADAS en ADS en hoe deze gebruikt worden. We testen op een testbaan en in de praktijk, waar het kan in Nederland, maar ook over de grens. Zo hebben we o.a. ADAS getest in tunnels na meldingen van spookremmingen. Ander voorbeeld: testen met automatische remsystemen van vrachtauto’s wijzen uit dat deze niet altijd goed botsabsorbers bij wegwerkzaamheden herkennen. Dit heeft een grote impact. Ook hebben we met de meest geavanceerde DCAS- en ALKS-voertuigen ervaring opgedaan in Duitsland. Over de grens testen is in dit geval nodig omdat deze type voertuigen nog niet in Nederland toegelaten zijn. De resultaten en lessons learned van deze en andere testen zijn opgenomen in een testoverzicht. Nieuwe testen zijn voorzien in een testagenda en de resultaten zullen aan het overzicht worden toegevoegd.

"De learning by doing-aanpak levert waardevolle inzichten op. De lessons learned delen we intern bij RWS en bespreken we met beleid en stakehold"

Taskforce ADS

In Nederland zijn we ons in de NL Taskforce ADS met het ministerie IenW, het CBR, de RDW en RWS aan het voorbereiden op de introductie van zelfrijdende voertuigen. Hiervoor moet van alles geregeld worden op het gebied van wet- en regelgeving: Wie is aansprakelijk bij een ongeval? Onder welke voorwaarden mag een voertuig zonder bestuurder deelnemen aan het verkeer? Hoe beoordeel je de veiligheid van zelfrijdende voertuigen? Maar ook hebben we vragen op het gebied van wegbeheer en verkeersmanagement: Welke eisen stelt zelfrijdend aan de fysieke en digitale infrastructuur? Kan een zelfrijdend voertuig omgaan met aanwijzingen van een weginspecteur of een rood kruis boven de weg? Dit zijn voorbeelden van vraagstukken waar de taskforce zich over buigt, en waar we ook decentrale wegbeheerders bij betrekken. Daarnaast bereidt de Taskforce ADS vier pilots (drie met geautomatiseerd ov en één met vrachtwagens/logistiek) voor. De pilots starten in 2026.

Pilots met Level 4-vrachtauto’s

Henk: “Als we kijken naar automatisch rijden bij vrachtverkeer zien we twee ontwikkelingen: truck platooning op autosnelwegtrajecten en zelfstandig-/autonoom rijdende vrachtauto’s tussen logistieke hubs.” Beide concepten zijn onderdeel van de RWS-testagenda. Henk geeft een toelichting op de pilots.

"De rest van de vrachtwagens volgt automatisch met behulp van een geavanceerde vorm van cruise control"

Pilot truck platooning

Bij truck platooning rijden een aantal vrachtwagens vlak achter elkaar, waarvan alleen het voorste voertuig een actieve chauffeur heeft. De rest van de vrachtwagens volgt automatisch met behulp van een geavanceerde vorm van cruise control. Dit levert voor de volgende voertuigen een brandstofbesparing op. We hebben truck platooning in Nederland als eerste in Europa in 2016 al gedemonstreerd. In 2022 hebben we een nieuwe pilot truck platooning uitgevoerd op de corridor Rotterdam-Venlo. De pilot heeft ons nieuwe inzichten opgeleverd. Als wegbeheerder kijken we vooral naar de verkeersveiligheid van dergelijke platoons. Bij zeer korte volgafstanden is bijvoorbeeld invoegen een stuk lastiger. Dit stelt eisen aan de volgafstand van de vrachtauto’s in het platoon en ook aan de lengte van een platoon. Ook is er gekeken naar de impact van truck platoons op bruggen. Het totaalgewicht van de platoons kan een probleem vormen bij grote overspanningen en dan zijn er aanvullende maatregelen gewenst. Ook kan het asfalt beschadigen (spoorvorming) als de trucks allemaal dezelfde laterale positie aanhouden in de rijstrook. Dit vraagt om aanpassingen van de lane keeping systemen.

Inmiddels is het concept van truck platooning uit beeld geraakt bij de transportsector. De ontwikkeling richt zich nu meer op autonoom rijdende vrachtauto’s tussen hubs.

Project MODI

In 2023 zijn we in een consortium gestapt van een EU-project (MODI). Hier onderzoeken we wat er nodig is om trucks (in de nabije toekomst) automatisch te laten rijden tussen hubs op het traject Rotterdam - Oslo. In de VS zien we dat dit concept omarmd wordt en al operationeel wordt ingezet. Het MODI-project introduceert dit nieuwe concept nu ook in Europa. Voor RWS reden om te participeren. Het traject is gemengd: het omvat het haventerrein, het onderliggend wegennet en het hoofdwegennet. De havens fungeren hierbij als hubs. Ook is het digitaal afhandelen van het douaneproces en het automatisch passeren van een grensovergang onderdeel van de studie.

Voorbeeld van een zelfrijdende truck van Einride (partner in MODI)

De markt ziet veel potentie in deze vorm van transport: er zijn minder chauffeurs nodig en je wordt niet beperkt door verplichte rusttijden. De pilot loopt tot medio 2026. Henk: “We kijken in deze pilot vanuit onze rol als wegbeheerder naar infrastructurele knelpunten op de route. Welke fysieke en digitale oplossingen komen in beeld? Wat willen de andere wegbeheerders? Wat zijn de wensen van de truckfabrikanten en vervoerders? Deze dialoog is erg belangrijk voor ons. De inzichten die we in het project opdoen komen van pas bij de voorgenomen nieuwe pilot vanuit de Taskforce ADS.”

Toegepast onderzoek

Naast de genoemde testen en pilots ontwikkelt RWS samen met kennisinstellingen kennis op gebied van zelfrijdend. Er is een kennishiaat op het gebied van DCAS- en ALKS-systemen. Zo onderzoeken experts van TNO in opdracht van RWS hoe je teamwork (de kwaliteit van de samenwerking tussen voertuig en bestuurder) objectief kunt beoordelen. Hierin werken we samen met de RDW. Ze zijn geïnteresseerd om deze methode in de praktijk toe te passen bij de typegoedkeuring van DCAS en ALKS. Ook internationaal is er belangstelling.

Een ander onderzoek wordt uitgevoerd door de TU Delft. Het Automated Driving & Simulation research lab voert voor RWS een simulatiestudie uit naar de impact van DCAS- en ALKS-systemen op snelwegen.

Beide studies zijn voorbeelden van toegepast onderzoek, waarbij we ons richten op praktische toepassing van kennis en het realiseren van verbeteringen in de praktijk. De resultaten van beide onderzoeken komen beschikbaar in 2027.