Van IJmuiden tot Wijk bij Duurstede

Waarom is het Spui- en Gemaalcomplex IJmuiden zo belangrijk voor Nederland?
“Een groot deel van de regen die in West-Nederland valt, gaat uiteindelijk bij IJmuiden naar zee. Het Spui- en Gemaalcomplex voert het water daar weg door spuikokers en pompen. Het komt heel nauw: de speelruimte voor het waterpeil is ongeveer 20 centimeter, een A4’tje op z’n kant. Komt het hoger, dan moeten alle sluizen tussen het IJ en de Amsterdamse grachten worden gesloten om wateroverlast in de stad te voorkomen. Het gaat eigenlijk altijd goed, maar een paar incidenten de afgelopen jaren hebben laten zien hoe klein de marges zijn. We houden het dan ook continu in de gaten.”

Wat zou er gebeuren als het complex niet goed werkt? 
“Zonder het complex komt een deel van West-Nederland bij veel regen onder water te staan. Waterschappen kunnen dan niet afwateren op het Noordzeekanaal. In dit gebied wonen en werken vier miljoen mensen en wordt een derde van het Bruto Binnenlands Product verdiend. Dat komt dan stil te liggen. Mijn eigen achtertuin in Bilthoven watert af op het watersysteem waarvan het complex in IJmuiden de laatste schakel is. Dat mijn tuin onderloopt is misschien niet zo schokkend, maar het geeft aan hoe ver de invloed van het complex reikt.”

Van de buitenkant is het Spui- en Gemaalcomplex IJmuiden een onopvallend blok beton. Wat speelt zich binnen af? 
“Het belangrijkste gebeurt onder het wateroppervlak: zeven pompen zo hoog als een huis kunnen afwisselend worden ingezet in zes maalgangen. Gemiddeld kan zo’n pomp een Olympisch zwembad in 50 seconden wegwerken. En dan zijn er ook nog zeven metershoge spuikokers waardoor water vanzelf kan wegstromen, als de zeespiegel lager is dan het kanaalpeil.”

Jullie werken aan plannen voor een nieuw gemaal, waarom is dat? 
“De belangrijkste reden is de leeftijd van het complex. Cruciale onderdelen zijn uit de jaren veertig en zeventig van de vorige eeuw. We onderhouden ze goed, maar de kans op falen neemt wel toe. Een andere reden voor de nieuwbouwplannen is de stijgende zeespiegel. Die maakt dat spuien via de kokers straks niet meer kan. Wij zijn het laagste afvoerpunt van Nederland en moeten nu al steeds vaker terugvallen op alleen de pompen. Als dat toeneemt, hebben we meer en sterkere pompen nodig.” 

Op andere plekken in Nederland hoor je dat waterberging een oplossing is. Kan dat hier niet? 
“Dat gebeurt ook, maar is hier niet voldoende. Dit deel van het watersysteem is heel technisch. We hebben geen overloopgebieden of uiterwaarden om het kanaal te kunnen verbreden, maar een kunstmatig gegraven Noordzeekanaal en Amsterdam-Rijnkanaal. Het water zit klem, en moet er uiteindelijk uit in IJmuiden bij het Spui- en Gemaalcomplex.” 

Het Spui- en Gemaalcomplex in IJmuiden is niet zo bekend. Hoe overtuig jij anderen van het belang ervan? 
“Veel mensen weten ondertussen wel hoe belangrijk het is, denk aan waterschappen, gemeenten en provincies. Ik probeer zoveel mogelijk mensen die er meer van moeten weten uit te nodigen en het complex te laten zien. Zodat de rapporten met cijfers meer gaan leven. We hebben het hier over een van de grootste gemalen van Europa, wat na de vernieuwing nog een stuk groter zal moeten worden.”

Wat maakt dit werk voor jou interessant? 
“Ingewikkelde projecten vind ik leuk. Het is belangrijk om incidenten te voorkomen, te zorgen voor goed onderhoud en ondertussen toekomstplannen te maken en mensen daarvan te overtuigen. Het gaat om het hier en nu én het daar en dan. Het is technisch en bestuurlijk ingewikkeld én maatschappelijk relevant. Daar kom ik mijn bed graag voor uit.” 

Wat is jouw lievelingsplek in het complex? 
“Op dit moment zijn de spuikokers mijn favoriet. Voor grootschalig onderhoud zetten we de komende tijd steeds één koker droog. In iedere koker zak ik af om een foto van de voortgang te maken. Het donker, de geur van de zee, het idee dat het water zo dichtbij is. Dat is echt uniek.”

Wil je weten hoe de planstudie naar nieuwbouw van het gemaal verloopt? Kijk op de projectpagina en abonneer je op de nieuwsbrief.