Eerst inspecteren, dan onderhouden

Om grip te krijgen op een complex object als een sluis, wordt die eerst volledig ‘uit elkaar gehaald’ op papier. Elk deel, van sluisdeur tot besturingssysteem, wordt afzonderlijk in kaart gebracht. ‘Een sluis bestaat uit allerlei onderdelen. Die splitsen we steeds verder op, tot we alle componenten in beeld hebben’, vertelt Arno Dees, coördinator assetmanagement vaarwegen bij Rijkswaterstaat Zee en Delta. ‘Dat zorgt ervoor dat precies duidelijk is wat de staat van het onderdeel is, en wat onderhouden moet worden.’

Van dagelijks onderhoud naar grote ingrepen

Op basis van dat overzicht werkt Rijkswaterstaat langs twee lijnen. Enerzijds is er het dagelijkse onderhoud door de vaste aannemer, zoals smeren en schoonmaken. Anderzijds is er het grotere werk: renovaties en vervangingen. Voor dat laatste wordt een meerjarige planning gemaakt. Daarin staat wanneer onderdelen naar verwachting aan het einde van hun levensduur komen. Maar die planning is geen vaststaand gegeven.

Inspecties maken het verschil

Inspecties laten zien hoe een object er daadwerkelijk aan toe is. Daarmee vormen ze de basis voor onderhoudsbeslissingen. ‘Inspecties gebruiken we om te valideren: wordt die beoogde levensduur gehaald, of wijkt die af?’ Rijkswaterstaat werkt met jaarlijkse controles, als onderdeel van het dagelijkse onderhoud, en uitgebreidere inspecties die eens in de paar jaar plaatsvinden. Samen zorgen die voor een actueel beeld van de staat van een object. De inspecties worden uitgevoerd door gespecialiseerde, onafhankelijke bureaus. Bij de Grevelingensluis worden die inspecties dit voorjaar uitgevoerd, als voorbereiding op de renovatie.

Eerst onderzoeken, dan beslissen

Bij de Grevelingensluis is gekozen voor een gefaseerde aanpak. Eerst wordt onderzocht wat er precies nodig is, daarna wordt bepaald wat er uitgevoerd wordt. Kees Nieuwenhuis, ontwerpleider civiel bij aannemer BAM, onderdeel van de combinatie STROOOM: ‘De vorige inspectie kan alweer jaren geleden zijn. Dan moet je opnieuw kijken wat de actuele staat is. Dat helpt om keuzes beter te onderbouwen en risico’s te beperken. De beheerder heeft al heel behoorlijk in beeld wat er moet gebeuren. Zo weten we dat de scharnieren van puntdeuren van de Grevelingensluis vervangen moeten worden. Voor andere zaken, zoals de staat van het beton, zijn nadere inspecties nodig.’

Niet alles kan tegelijk

Inspecties leveren een lijst op van mogelijke maatregelen. Maar niet alles kan tegelijkertijd worden uitgevoerd. Naast de technische staat speelt ook het belang van een object een rol. ‘Een belangrijke vaarroute krijgt een hogere prioriteit dan een minder druk gebruikte sluis’, licht Arno toe. In de praktijk ziet Kees dat terug. ‘Uiteindelijk worden keuzes gemaakt in wat wel en niet wordt uitgevoerd. Daarbij speelt het budget een grote rol.’

Altijd verrassingen

Hoe goed de voorbereiding ook is, de praktijk blijft soms weerbarstig. Pas tijdens het werk wordt duidelijk hoe onderdelen er echt aan toe zijn. ‘Tegenvallers horen erbij. Net als bij een verbouwing thuis kom je vaak meer tegen dan je vooraf dacht’, zegt Kees. ‘Daarom is flexibiliteit in planning en uitvoering belangrijk.’ 

Maatwerk blijft nodig

Hoewel de werkwijze steeds verder wordt gestandaardiseerd, blijft elk object uniek. Gebruik, omgeving en geschiedenis maken dat onderhoud altijd maatwerk is. “Er zit uniformiteit in, maar uiteindelijk blijft het maatwerk per object’, zegt Arno. De inspecties bij de Grevelingensluis zijn daar een goed voorbeeld van: goed kijken wat er echt aan de hand is, en daarna bepalen wat nodig is.