Hoofdstuk 6

Beleidsadvisering

In 2026 ondersteunen we het Ministerie van IenW op de volgende aspecten:

1. Opnemen Grondwater in het Nationaal Waterprogramma.
2. Adviseren over de uitwerking en monitoring WBS (Water en Bodem Sturend) maatregelen (Handreiking grondwaterplafond en voorkeursvolgorde);
3. Adviseren voor het Programma Bodem, Ondergrond en Grondwater.
4. Adviseren over de aanwijzing en bescherming van de Nationale Grondwater Reserves (NGR’S). Daarnaast wordt jaarlijks de stand van zaken t.a.v. de Aanvullende Strategische Voorraden (ASV) bijgehouden;
5. Meedenken aan ‘Grondwater goed in beeld’ en de visie op een duurzaam grondwatersysteem;
6. Bijdragen aan de brede interdepartementale kennisagenda grondwater, doorontwikkelen van de kennisinfrastructuur en uitbreiden van het decentrale netwerk.
7. Adviseren over Grondwater en gewasbeschermingsbemiddelen in de KRW (Kader Richtlijn Water) en GWR.

Rijkswaterstaat Grondwater en Ondergrond werkt aan bovenstaande onderwerpen samen met collega’s van andere RWS-afdelingen op gebied van ruimte, waterkwaliteit en waterkwantiteit. Belangrijk onderdeel van ons werk is het activeren van regionale (kennis-)netwerken en het schakelen tussen beleid en praktijk. We halen continu signalen uit de praktijk op en helpen met de vertaling van beleid naar de praktijk. We vervullen een liaisonfunctie voor de bestaande kennisnetwerken en werken actief mee in verbetering van de organisatie hiervan.

Advisering Rijkswaterstaat

Waar Rijkswaterstaat een belangrijke functie heeft als beleidsondersteuner van IenW in het landelijke grondwaterbeheer, is Rijkswaterstaat als zodanig ook actor in zijn rol als realisator en onderhoudsorganisatie voor het eigen areaal. Dit vraagt om specifieke kennisontwikkeling die wordt opgepakt vanuit het grondwaterteam binnen de afdeling Grondwater en Ondergrond.

Rijkswaterstaat is zich ervan bewust dat ze zelf net als andere actoren een zekere ‘watervoetafdruk’ achterlaat door het realiseren en in stand houden van onze hoofdinfrastructuur, in de vorm van verdroging, verstoring, vervuiling enz. van het grondwatersysteem. Tegelijkertijd is er het besef dat deze infrastructuur mogelijk ook kansen biedt om het grondwatersysteem juist te verbeteren.

Dit alles begint met inzicht in deze ‘watervoetafdruk’.

A De hydrologie rond snelwegen

Snelwegen hebben een flinke impact op het omliggende hydrologische systeem. Kennis over benodigde drooglegging, de wijze van afstroming en de vervuiling van dit afstromend regenwater zijn cruciaal om deze impact vast te kunnen stellen en maatregelen te onderbouwen. Datzelfde geldt voor kennis over de uitloging van stoffen door toepassing van secundaire bouwstoffen onder de wegen. Dit vraagt de komende jaren om continue monitoring en onderzoek.

We richten ons de komende jaren op het verkleinen van de hydrologische voetafdruk van onze snelwegen door onderzoek naar ontwateringsdiepten, de waterkwaliteit en afstromingspatroon van wegwater en het uitlooggedrag bij toepassing van secundaire bouwstoffen.

Concreet nemen wij in 2026 deel in verschillende wegaanleg- en renovatieprojecten waar water een belangrijke rol speelt. Wij doen een langjarig experiment langs de A58 bij Oirschot, waarbij de afstroming vanaf ZOAB  gemeten wordt en we gaan een proef doen naar infiltratie en afstroming van regenwater van taluds langs snelwegen.

Ook spelen wij een actieve rol bij de monitoring van de IBC- en TGG-locaties projecten in beheer van Rijkswaterstaat. We zijn actief bij het opstellen van een nieuw kader ‘afstromend wegwater’. We werken samen met verschillende onderwijsinstellingen, waaronder de Hogeschool Larenstein en Hogeschool Rotterdam via ondersteuning van een lectoraat dat de relatie tussen klimaatverandering en het hoofdwegennet legt.

B Droge kunstwerken en grondwater

De belangrijkste droge kunstwerken die impact hebben op het grondwatersysteem zijn verdiepte constructies in onze snelwegen, zoals verdiepte liggingen, aquaducten en tunnels. Het omgekeerde is trouwens ook het geval. Daarbij zorgt het grondwater door het opdrijven van gedeelten van toeritten naar tunnels, zoals onlangs in de Prinses Margriettunnel in Friesland en de Vollenhoventunnel in Utrecht. We richten ons de komende jaren vooral op het creëren van een landsdekkend beeld van lekkende tunnelconstructies, het voorkomen van lekkages en het hergebruik van lekwater.

Concreet nemen we in 2026 deel in aanleg- en renovatieprojecten waar bovenstaande onderwerpen een belangrijke rol spelen. Ook zetten wij samen met o.m. KWR en Deltares een TKI-project op voor de toepassing van kalkgrout bij tunnellekkages. Daarnaast zullen deze onderwerpen binnen het eerdergenoemde lectoraat van Larenstein/Rotterdam mogelijk een plaats krijgen via stage- of afstudeeronderwerpen.

C Het effect van kanalen en rivieren op het grondwater

Vrijwel alle kanalen die Rijkswaterstaat in beheer heeft, hebben een directe relatie met het grondwater. Dit leidt in regelmatig tot overlast in de vorm van kanaalkwel of juist tot verdroging. Bij de beoordeling en het oplossen van deze problemen is kennis van de kanaalbodemweerstand cruciaal. Deze weerstand is echter slechts op een beperkt aantal plekken bekend en in de meeste hydrologische modellen worden deze slechts ingeschat. De benodigde kennis om deze problemen aan te pakken is beperkt aanwezig.

Wij richten ons de komende jaren op het landsdekkend in beeld brengen van kwel- en wegzijgingshoeveelheden langs rivieren en kanalen, het vaststellen van kanaal- en rivierweerstanden en het tegengaan van teveel aan wegzijging of kwel bij de kanalen. Concreet zijn wij in 2026 actief betrokken bij het onderzoek naar de wellenproblematiek langs het Amsterdam-Rijnkanaal. In samenwerking met Deltares ontwikkelen we een uniforme wijze van vaststellen van landsdekkende kanaal- en rivierweerstanden.

D Modelontwikkeling

Hydrologisch onderzoek is nauwelijks mogelijk zonder gebruik van rekenmodellen. Daarom worden door het grondwaterteam bijdragen geleverd aan zowel regionale als landelijk modelontwikkelingen.

We richten ons in 2026 vooral op het doorontwikkelen van het regionale model Azure, het online beschikbaar maken van een eenvoudige rekentool op basis van LHM en de ondersteuning van het Nederlands Hydrologisch Instrumentarium (NHI). Daarnaast zetten wij samen met o.m. Deltares, TNO, KWR en WENR een TKI-voorstel op om te komen tot een gebiedsdekkende grondwaterstandenkaart en ontwikkelen we een tijdreeksanalysetool op basis van PASTAS/Phyton.