Hoofdstuk 7
Opkomende stoffen en PFAS
Het bodemherstelbeleid heeft zich de afgelopen decennia vooral gericht op de sanering en het beheer van historische bodemverontreinigingen. Hierbij ging de aandacht vooral uit naar stoffen die al enkele decennia zijn genormeerd in de Nederlandse bodemregelgeving. De afgelopen jaren is de aandacht verschoven naar niet-genormeerde stoffen en in het bijzonder naar PFAS. Dit blijkt alom aanwezig te zijn in de Nederlandse bodem en dat zorgt voor vraagstukken op het gebied van preventie: aanpak lozingen, uitfaseren van PFAS uit producten en productieprocessen, beheer (omgaan met diffuse verontreiniging bij grond- en baggerverzet) en sanering (aandachtlocaties zoals brandweeroefenlocaties).
PFAS is de verzamelnaam voor poly- en perfluoralkylstoffen een reeks giftige en persistente stoffen die zich op veel plekken in onze leefomgeving hebben genesteld. Zelfs in het bloed van de meeste burgers. De Nederlandse overheid ziet de aanwezigheid van PFAS als een serieus probleem voor onze samenleving. PFAS is als stofgroep aangeduid als ZZS. Er zijn veel locaties waarin PFAS wordt aangetroffen wat een bedreiging vormt voor het bodem-watersysteem. Bij bijna alle brandblus oefenlocaties zijn er problemen. Voor onderzoek en sanering is met SPUK-gelden reeds 91M€ door het Rijk aan decentrale overheden uitgekeerd.
Deze grote opgave wordt onderschreven in het Bestuurlijk Overleg Bodem. Dit overleg heeft opdracht gegeven voor het starten van een Landelijke coördinatie inventarisatie en aanpak PFAS aandachtlocaties (curatief spoor). Ook vanuit de KRW-doelen, het realiseren en behouden van schoon en gezond oppervlakte- en grondwater, is het noodzakelijk dat de (indirecte) lozingen van PFAS vanuit bronlocaties en tijdens bodemsaneringen worden terugdrongen.
Om deze opgave aan te pakken is het belangrijk om te investeren in kennis, kennisdeling, netwerken en innovatie. Voor het saneren van deze locaties blijken traditionele saneringstechnieken ontoereikend. Hiervoor is het meerjarig Kennis- en Innovatieprogramma PFAS saneringen (KIP-PFAS) ingericht. RWS LOBO levert de programmamanager van het KIP-PFAS. Het programma heeft als missie om bij te dragen aan de effectieve en kostenefficiënte sanering van de bodem en afbraak van PFAS. Door het samenbrengen van kennis, netwerken en innovatie richt het zichh op het versnellen van technologische ontwikkelingen en het verbeteren van de toepasbaarheid van sanerings- en/of afbraaktechnieken, waardoor de kosten naar beneden zullen gaan.
Het KIP-PFAS kent drie pijlers:
- Netwerken instandhouden/verbeteren.
- Kennisdeling bevorderen: ophalen, ordenen en ontsluiten en actief uitdragen/ verspreiden van (internationale) kennis en waar nodig ook ontwikkeling van kennis.
- Ontwikkelen van innovatieve technieken bevorderen onder andere door het verstrekken van subsidies aan innovatieprojecten. RWS LOBO heeft de taak om bij de subsidie trajecten inhoudelijk te adviseren.
Rijkswaterstaat afdeling Bodem en Ondergrond ondersteunt het Ministerie van IenW in het dossier PFAS en opkomende stoffen.
In 2026 gaat het om de ondersteuning en advisering bij:
- Het Kennis- en Innovatieprogramma PFAS in bodem en water;
- Financiering en aanpak van aandacht locaties PFAS via de SPUK-regeling;
- Deelname in het Programmateam PFAS;
- Advies over handelingskader PFAS en wettelijke verankering;
- Bijdragen aan internationale netwerk rond PFAS;
- Nadere analyse van de eisen die de KRW en GWR stellen aan het toepassen van PFAS-houdende grond, baggerspecie en bouwstoffen en de advisering over de omgang daarmee;
- Advies over opzet van een monitoringsnetwerk in land en waterbodem voor opkomende stoffen en een algemene methodiek voor de omgang met grond en baggerspecie waarin niet-genormeerde stoffen worden aangetroffen;
- Kennisontwikkeling en advisering over microplastics in de bodem.